تشريح المسائل
حاصل مطلب در « و امّا العبادات » چيست ؟
بيان مرحلهء دوّم از افعال و اعمال جاهل مقصّر يعنى عبادات اوست از حيث حكم وضعى يعنى صحت و فساد .
مراد از « فملخّص الكلام فيها . . . » چيست ؟
پاسخ به يك سؤال مقدّر است كه تقديرش چنين است :
اگر كسى نسبت به وجوب قرائت سوره در ركعات نماز ترديد داشته باشد و بدون انجام دادن تحقيق و تفحّص و بر اساس اصل برائت ، به اقامهء نماز بپردازد ، نمازش از حيث صحت و بطلان چه حكمى دارد ؟
به عبارت ديگر :
آيا مكلّفى كه به حكم عبادتش جاهل است و از روى بىاطلاعى فى المثل نمازش را بدون سوره مىخواند ، يعنى نمازش را بدون جزئى از اجزاء و يا شرطى از شروط بجا مىآورد ، نمازش صحيح است يا نه ؟
و لذا جناب شيخ در پاسخ به سؤال مزبور مىفرمايد : خلاصهء كلام در مورد عبادات اين است كه :
اگر جاهل عبادتى را واقع سازد و در انجام آن عبادت به آنچه مقتضاى برائت است ، بدين معنا كه عمل را بدون بجا آوردن مورد مشكوك انجام دهد ، فى المثل اگر نسبت به وجوب قرائت سوره شك دارد و نماز را بدون سوره بخواند ، در صورتى كه در هنگام بجا آوردن عمل عبادى ، در صحيح بودن فعل خود ترديد و تزلزل داشته باشد و در امتثال و فرمانبردارى ، بنا را بر اقتصار عمل بگذارد ، بلاشك عمل او باطل است ، و لو پس از بجا آوردن عمل ، صحّت آن آشكار شود ، و ظاهرا در حكم به بطلان چنين عملى ، مخالف وجود ندارد .
به عبارت ديگر : شخص جاهل از سه حال خارج نيست :
1 - يا جاهل به جهل مركب است ، بدين معنا كه توجّه دارد كه نمازش بدون سوره است و لكن احتمال نمىدهد كه سوره در نماز واجب باشد ، بلكه اعتقاد جزمى دارد به اينكه سوره در نماز واجب نيست ، و تفاوتى ندارد كه اين اعتقاد جزمى از چه طريقى حاصل شده باشد .
2 - يا اينكه غافل است ، يعنى اصلا توجّهى ندارد كه نمازش بدون سوره است .