فتح على خان و على [ نقى ] خان فرصت يافته محمد على خان را بكشتند و به خودسرى ، به حكومت لارستان پرداختند و چون نصر اللّه خان از طهران عود به لارستان نمود ، با فتح على خان و على نقى خان موافقتى كرده ، كارها را به آنها واگذاشت و خود مشغول به عيش و عشرت گرديد و مبالغها از وجوه ديوانى تلف نمودند و لارستان و سبعه ، باز ، ضميمه بلوكات فارس گرديد و حسين خان نظام - الدوله مراغهاى والى مملكت فارس در سال 1262 ، آقا ميرزا محمد فسائى را با چند فوج سرباز ، روانه لارستان و سبعه داشت و نصر اللّه خان و فتح على خان و على نقى خان را گرفته به شيراز آوردند ، پس از آن ديگرى از دودمان نصير خان لارى حاكم لارستان و سبعه نگرديد و حكومت لار و سبعه در هر سالى به كسى دادند و در هر حال كلانترى لارستان و ضابطى بيشتر نواحى آن با كربلائى على رضاگراشى لارى مقرر بود و در سال 1279 بعد از 118 سال زندگانى وفات يافت و پسرش فتح على خان گراشى لارى گاهى به حكومت و بيشتر اوقات به نيابت نواحى لارستان برقرار است و از عهدهء نظم ولايتى و وصول ماليات ديوانى به احسن وجوه درآمده ، رعيت را آسوده و حاكم را خشنود داشته است .
و از شهر لار ، علما و شعرا برخاستهاند مانند :
علامه زمان مولانا عبد الغفور لارى ، صاحب كتاب حاشيه غفور بر كتاب شرح جامى در علم نحو .
و مانند : فريد عصر و وحيد دهر صاحب كتاب هفت اقليم كه شرح حال ملوك گرگينى و اسامى آنها را تا سال 1007 كه اواخر حكومت شاه ابراهيم خان لارى است ، نگاشته است « 1 » .
و مانند : علامه اوان ميرزا شريف قاضى لار و برادر ماجدش ميرزا على رضا لارى .
و مانند جناب مستطاب علام فهام ، قدوه انام ، مرجع خواص و عوام ، جامع معقول و منقول ، حاوى فروع و اصول آخوند ملا محمد باقر لارى . اصل آن جناب از قصبه جويم ابى احمد است ، والد ماجدش به شهر لار آمده توطن نمود و جناب ملا محمد باقر ، سفرها كرد ، خدمت علما و مشايخ رسيده ، به زيور اجتهاد زينت يافت و سالها به نشر علوم مشغول بود و در سال 1288 وفات يافت .
و از مشاهير علما و شعراى متقدمين و متأخرين است : جناب مستطاب ، قدوهء مدرسين و صفوهء محدثين ، جامع معقول و منقول ، حاوى فروع و اصول ، زبدهء علماى تفسير و اسوهء فضلا به حسن تقرير ، مجتهد زمان و حسان دوران ، رابطه نظم بدايع ، واسطه عقد مجامع ، فاضل كامل و شاعر ماهر آخوند ملا محمد باقر ، « صحبت » تخلص « 2 » . اصل آن جناب از خيمهنشينان قريه « بيرم » لارستان است ، قبيله او را « دشتى » گويند . بعضى در ده بيرم و بعضى در كوه و صحراى بيرم توقف دارند ، چنان كه خود فرموده است :
خود از دشتيم ليك اگر واثقى * نه از فاس خندى نه از عاشقى
هامش
( 1 ) . ( هفت اقليم از امين احمد رازى است كه مربوط به لارستان و سلاطين ميلادى محلى لار نيست و مؤلفش هم لارى نيست اگر ميرزا حسن اشتباه نكرده باشد شايد يكى از مؤلفين لارى كتابى به نام هفت اقليم در احوال ملوك محلى لار نوشته باشد كه به نظر مؤلف فارسنامه رسيده است ولى فعلا در دسترس نيست ) . لارستان كهن ، حاشيه 1 ، ص 117 .
( 2 ) . ر ك : مقدمه ديوان صحبت لارى ، چاپ معرفت شيراز ، سال 1354 ، ص يك تا نوزده .