به فردوسى دهند :
صفاهان به گودرز كشواد داد * به گرگين ميلاد هم لاد داد « 1 »
يعنى كيخسرو ، وقتى كه ممالك ايران را قسمت بر بزرگان نمود ، لارستان را به گرگين بخشيد و اين شهر نزديك به پنجاه و هفت فرسخ كاروانى از شيراز دور افتاده است ، عرضش 27 درجه و 25 دقيقه از خط استوا ، در كتاب جام جم 27 درجه و 36 دقيقه از نقشه « 2 » و طول آن يعنى دورى از گرىنيچ ، 54 درجه و 14 دقيقه از جام جم و 54 درجه و 10 دقيقه از نقشه . . .
و شهر لار در قديم نزديك به 7 ، 8 هزار خانه داشته و اكنون به 2 هزار باب خانه نرسد و آن را چندين محله است مانند محله پير غيب و محله جديد و محله كوريچان و محله كهو و چنان كه در گفتار اول اين فارسنامه ناصرى گفته شد ايالت خطه لارستان از زمان شاه كيخسرو تا سال 1011 در دودمان گرگين ميلاد باقى بماند و آخرين اولاد او ميرزا علاء الملك مشهور به شاه - ابراهيم خان « 3 » پسر نور الدهر خان لارى است كه نواب اللّه ويردى خان والى فارس او را به قهر و غلبه گرفته ، در وقتى كه شاهنشاه ايران ، شاه عباس ماضى صفوى در نزديكى شهر بلخ توقف داشت ، اللّه ويردى خان و شاه ابراهيم خان لارى وارد ارد و شدند و بعد از چند روزى شاه ابراهيم خان وفات يافت و حكومت لارستان را به قاضى ابو القاسم لارى داد و اين بيت را به شاه ابراهيم لارى نسبت دادهاند :
ما پى تحصيل يار و يار در دل بوده است * حاصل تحصيل ما ، تحصيل حاصل بوده است
و از جمله چيزهائى كه از شاه ابراهيم خان ، به نواب اللّه ويردى خان رسيد تاج شاه كيخسرو بود كه به رسم بخشش به گرگين داده ، براى مفاخرت آن تاج در اين دودمان باقى بود ، در تواريخ نوشتهاند : وقتى كه گرگين به ايالت لارستان برقرار گرديد از منجم لارى ساعت سعدى را بخواست ، آن منجم بعد از ملاحظه گفت چون 7 سال بگذرد ، ساعتى آيد كه اگر در آن ساعت وارد شهر لار شوى چند هزار سال ايالت لار در دودمان تو بماند و گرگين مدت 7 سال در خارج شهر لار توقف نمود و در آن ساعت وارد شهر لار گرديد و اكنون از آثار ملوك گرگينى در شهر لار ، مسجد جامع و چار بازار مشهور به « قيصريه » است كه ديوار و طاقهاى داخلى و خارجى آنها را از گچ خالص و سنگ تراشيده ، منبت و مقرنس ساختهاند و چندين مرتبه آن را تعمير نمودهاند و در سال 1015 حاجى قنبر على بيك ذو القدر جهرمى وزير خطه لار ، قيصريه را تعميرى لايق نمود ، چنان كه در پيشانى طاق بزرگ چهار سوق قيصريه اين قطعه را نگاشته و تاكنون باقى است :
هامش
( 1 ) . اين بيت فقط در چاپ وللرس وجود دارد و در چاپهاى ديگر شاهنامه نيست . ر ك : لارستان كهن ، ص 36 : ترجمه مقاله مينورسكى در مورد لار . لسترانج در سرزمينهاى خلافت شرقى ، عرض جغرافيائى لار را 27 درجه و 43 دقيقه و طول آن را 54 درجه و 24 دقيقه دانسته است . لارستان كهن ، ص 127 .
( 2 ) . در آغاز گفتار دوم فارسنامه از نقشه حكيم دانشور مهندس انگليسى سخن رفته است و در ص 14 و 15 گفتار اول از نقشه حكيم الكسندر جونس تن انگليسى سخن گفته است .
( 3 ) . ر ك : لارستان كهن ، ص 135 .