واضحى است بر اين فقره كه در ازمنهء متأخره كمتر كسى از وجود اين مجموعه اطلاع داشته و بنقل و استنساخ آن پرداخته است .
راقم سطور ابتدا فقط بواسطهء ذكر اين كتاب در مرزباننامه و لباب الألباب از نام آن و نام مؤلف آن مجملا مسبوق بودم و سپس چون در فهرست نسخ فارسى مؤسسهء السنهء شرقيه در پطرزبورغ تأليف ويكتور رزن روسى ص 146 - 159 وصف مشبعى از مجموعهء از منشئات عهد سلاجقه و خوارزمشاهيان ( نمرهء 282 ) مطالعه نمودم كه صاحب فهرست مزبور اغلب آن منشئات را از منتجب الدين بديع اتابك صاحب ترجمه دانسته احتمال قوى دادم كه شايد مجموعهء پطرزبورغ تمام عتبة الكتبه يا قسمت مهمى از آن را شامل باشد و مدتى بعد از آن در فهرست نسخ فارسى كتابخانهء خديوى در مصر طبع سنهء 1306 ص 466 وصف بسيار مختصرى از نسخهء خواندم كه عين عبارت آن از قرار ذيل است :
« ( عتبة الكتبه فى بيان تعليم الكتابة و الأنشاء ) اولها دولة معقدة « 1 » و مقصود خلايق است الخ نسخة فى مجلد مظرف بمجزع مسطرتها 17 ( بقلم عادى ) تم تحريرها فى سنة 671 نس 1 ج 1 ، ن خ 19 ، ن ع 6292 » .
از نام عتبة الكتبه اين مرتبه ديگر مرا تقريبا قطع حاصل شد كه اين كتاب همان ضالهء منشوده و همان عتبة الكتبهء منتجب الدين بديع مذكور است ، ولى چون نه بنام مؤلف و نه بهيچيك از خصوصيات و كيفيات ديگر اين نسخه در فهرست مزبور اشاره كه نشده بود باز چنان كه بايد اطمينان واقعى بحدس خود نداشتم ، تا آنكه در اين اواخر كه برحسب امر وزارت جليلهء معارف راقم سطور مأمور تهيهء عكس بعضى از نسخ نادرهء فارسى گرديدم و از جمله عكس هر دو نسخهء مزبوره را از مصر و لنينگراد برداشتم و آنها را اجمالا با هم مقايسه نمودم بر من محقق شد كه اولا عتبه الكتبة فقط همان است كه در كتابخانهء مصر موجود است ( يعنى همين نسخهء حاضره كه عكس آن در
هامش
( 1 ) - ابتداء نسخه چنين است : « دولت مقصده ( ظ : مقصد ) و مقصود خلايق است الخ » و مؤلف فهرست درست نتوانسته بخواند .