و علاوه بر اين از حيث نظر تاريخى و معلومات كثيرهء متنوعه كه دربارهء بسيارى از امرا و ولاة و رجال دولت و علما و فقها و مشاهير عهد سنجرى از آن استفاده مىشود با ملاحظهء اينكه هيچ تاريخى از معاصرين سلطان سنجر جز تاريخ سلجوقيهء عماد كاتب اصفهانى و مجمل التواريخ مجهول المصنف كه هر دو نيز در خصوص تاريخ سلطان مزبور در غايت اختصاراند بدست نيست اين مجموعهء منشئات در اقصى درجهء اهميت و اعتبار است .
اما نام كتاب حاضر به همين صورت يعنى عتبة الكتبة ( بفتح عين مهمله و فتح تاء مثناة فوقانية و باء موحدة و در آخر تاء تأنيث و سپس الكتبه جمع كاتب ) در كمال وضوح با تمام نقاط و حركات در ص 5 از كتاب حاضر مسطور است و عين عبارت مؤلف اينست : « و اين مجموعه را عتبة الكتبة نام نهاده شد باميد آنكه دانندگان اين صناعت و شناسندگان اين بضاعت تأمل در آن به نظر عنايت و شفقت فرمايند و اصلاح فاسد و تقويم مايل و تبديل لفظى سقيم به ديگرى مستقيم سليم واجب دارند تا از ثواب جزيل خالى نمانند » و همچنين در جميع نسخ مرزباننامه اين نام بعينه به همين هيئت منتهى با اسقاط الف و لام از جزء دوم آن يعنى عتبهء كتبه مسطور است و ما عين عبارت آن كتاب را سابقا در ابتداى مقدمه نقل كرديم و اصلا اين عبارت مرزباننامه بلافاصله بعد از ذكر نام كتاب كه : « كتاب محقق آن عتبه را بسى بوسيدهاند و بمراقى غاياتش نرسيده » صريح است كه صاحب مرزباننامه اين كلمه را عتبه بلفظ عتبهء بمعنى درگاه ميخوانده است ولى نه وجه تسميهء كتاب به اين اسم و نه وجه تعليل مؤلف آن را بجملهء « باميد آنكه دانندگان اين صناعت الخ » هيچكدام درست روشن نيست و شايد مقصود نوعى از تواضع و فروتنى بوده است يعنى كه اين مجموعهء بمنزلهء آستانهايست مر دبيران را كه همه بر آن پاى مىنهند و ميگذرند ، يا آنكه شايد مراد از عتبة در اين تركيب پله و درجه و پايه است چه يكى از معانى عتبه همين است يعنى پايهء چوبين يا مطلق پله و درجه كه بدان از پستى ببلندى برشوند پس شايد غرض اين بوده است كه اين مجموعهء منشئات بمنزلهء مراقى و درجاتى است مر طالبان صنعت انشا را كه بواسطهء ممارست و مزاولت آن متدرجا از فروترين پايهء آن صناعت ببالاترين درجات آن ارتقا خواهند جست .
عتبة الكتبة ( مجموعه مراسلات ديوان سلطان سنجر ) ( فارسى ) — صفحة پيشگفتار 7
مساهمون: علي بن احمد منتجب الدين بديع اتابك الجويني
صپيشگفتار ٧