آراسته ، و هيچ وصفى قوى تر از اخلاص خدمت الغ خان نيست ، او را كه زيادت باد . . . . [ ( 1 ) ] » راورتى نيز متردد است كه زنجانى نبايد پسر مولانا باشد ، و گويد :
كه شايد پسر خوانده و يا داماد او بود [ ( 2 ) ] در ربيع الاول سال ( 658 ه ) سالى كه مؤلف ما نوشتن طبقات را بانجام مىرساند ، به مناسبت فيروزيها ، و وصول رسل خراسان در حضرت دهلى جشن باشكوه و شادمانى مجللى گرفته مىشود ، و مؤلف نظمى را لايق آن حال سروده و گويد ، كه در فصلى پيش تخت اعلى يكى از دعاگوزادگان از گفتار اين داعى ادا كرده بود [ ( 3 ) ] از همهء اين اشارات مؤلف ميتوان برآورد ، كه وى داراى اولاد و فرزندان متعددى بود .
تحرير و تأليف طبقات ناصرى و مآثر ديگر مؤلف :
مؤلفات مولانا نسبت به علو مرتبت علمى و ادبى وى كمتر است ، زيرا او شخصى بود ، كه در زبان عربى و علوم شرعى يد طولى داشت و زبان فارسى را بدرجهء استادى و به صورت بى نظيرى مىنوشت ، در هر دو زبان شعر ميگفت ، و از مضامين كتاب طبقات ناصرى كه اكنون در دست است ، ميتوان دريافت كه كتب تواريخ ما تقدم را از ملاحظه گذرانيده بود ، و از اكثر علوم با خبر بود .
اگر كثرت مشاغل دربارى و سياسى و قضائى وى را عذر قرار ندهيم ، بايد مولانا را بسبب ننوشتن مآثر علمى ديگر ملزم قرار دهيم ، ولى شايد همان طورى كه از چنين فاضلى توقع ميرود ، مولانا مؤلفات ديگرى داشته باشد ، كه دوران چرخ گردنده و روزگار پر آشوب آن را از بين برده است ، على اى حال از روى معلومات كنونى كه داريم مولانا دو كتاب نوشته يكى از ان همين طبقات ناصرى حاضر است ، ديگر ناصرى نامهء منظوم كه در مباحث گذشته ذكر رفت ، راجع بطبقات ناصرى در لف نوشتجات و اشارات مولانا معلوماتى بدست مىآيد كه ذيلا تلخيص و ترتيب مىگردد ، در ديباجهء طبقات گويد :
« چون سمند قضاى هندوستان بدين مخلص داعى مفوض گشت ، وقتى از اوقات در ديوان مظالم و مقام فصل خصومات و قطع دعاوى
هامش
[ ( 1 ) ] طبقهء 22 - ذكر الغ خان
[ ( 2 ) ] شرح حال مولانا در اول ترجمهء طبقات
[ ( 3 ) ] طبقهء 22 - ذكر الغ خان -