بعد ازين مولانا برين مرتبت باقى ماند ، و در حضرت دهلى بامور قضاى كل هند مشغول بود ، و در حضور سلطان ناصر الدين و الغ خان عظيم قربتى داشت و همواره مورد نوازش و الطاف رجال و تكريم و تعظيم انها بود ، ولى چنين پديد مىآيد ، كه در سفرهاى جنگى شمول نداشت ، و در حضرت دهلى بامور قضائى و عدلى مىگذرانيد ، چنانچه در سال ( 656 ه ) وقتى كه سلطان دهلى و الغ خان بدفع لشكر مغل از دهلى برون مىآيند ، روز عاشوراء مولانا به حكم فرمان سلطانى عقد تذكيرى كرد ، مقصور بر تحريض جهاد و ثواب غزوات ، و جد نمودن در محافظت مراتب اسلام ، و خدمت درگاه بامتثال اوامر اولوا الامرى [ ( 1 ) ]
اواخر زندگانى ، و وفات و مدفن مولانا :
با تاسف زياد بايد گفت : كه اواخر زندگانى اين علامه روزگار و دانشمند بى نظير عصر ، آنقدر تاريك است كه نمىتوان در ان باره سطرى چند نوشت ، بعد از ( 656 ه ) مولانا در كتاب خود ذكرى از گزارشات زندگانى ندارد ، و فقط همين قدر مىتوان استنباط كرد ، كه تا تاريخ انجام كتاب كه ربيع الاول سال ( 658 ه ) باشد ، در دهلى بحرمت و شوكت ميزيست ، و بر منصب قضاى كل هند و حكومت حضرت باقى بود ، زيرا در موقعى كه مولانا اواخر كتاب خود ( طبقه 22 ) را مىنويسد گويد :
كه به حكم فرمان سلطانى با سيف الدين اركلى امير داد آن عصر همبالش است و در مظالم حضرت دهلى حركات و سكنات او را ملاحظه مىكند [ ( 2 ) ] چون طبقه ( 22 ) را در شوال سال ( 658 ه ) بانجام رسانيده ، بنابران بايد گفت : كه تا اواخر سال ( 658 ه ) در دهلى زندگانى داشت . و بتحرير طبقات ناصرى مشغول بود ، زندگانى مولانا بعد از شوال ( 658 ه ) يعنى عمر ( 69 ) سالگى كه كتاب خود را انجام مىدهد . بما معلوم نيست ، مولانا گويد : كه اگر فرصت بود ، بقيهء حوادث نيز نوشته خواهد شد [ ( 3 ) ] ولى معلوم مىگردد ، كه بعد ازين فرصتى نيافت ، و هم گفته مىتوانيم كه بعد از نوشتن طبقات ديرى زنده نمانده باشد .
تذكره نويسان راجع به تاريخ وفات و مدفن مولانا خاموشاند ، تنها سيد على حسن در تذكرهء خويش عمر مولانا را ( 84 ) سال مىشمارد [ ( 4 ) ]
هامش
[ ( 1 ) ] طبقه 22 ذكر سيف الدين اركلى
[ ( 2 ) ] طبقه 22 ذكر الغ خان
[ ( 3 ) ] آخر طبقه 21 -
[ ( 4 ) ] تذكرهء صبح گلشن