مجد الملك در تربيت فرزندش كوشش بسيار كرد ، و به هرجا مأمور مىشد او را با خود مىبرد . على در كودكى در خدمت چنين پدرى دانا و متدين مقدمات علوم را آموخت ؛ زبان فرانسوى را نيز در تبريز از اساطور خان ارمنى فراگرفت . در پانزده سالگى به خدمت وزارت امور خارجه درآمد ، و در هيجده سالگى در خوشنويسى و هنر ترسل چنان ترقى كرد كه ناصر الدين شاه فرمان داد در سفر و حضر ملازم او باشد و چون به بيست و سه سالگى رسيد منشى مخصوص شاه شد . وى ادارهء پست را به طرز جديد تأسيس كرد ، و در سفر اول ناصر الدين شاه به اروپا ، از جمله همراهانش بود ؛ اما از بدرفتاريها و بدگوييهاى معاندانش در خدمت شاه ، چنان دردمند و دلازرده گشت كه از مرز آلمان به تهران بازگشت .
در سال 1295 قمرى - 1878 ميلادى - ويكتور امانوئل پادشاه ايتاليا درگذشت و ناصر الدين شاه ميرزا على خان را براى اظهار تعزيت به رم فرستاد .
چون شاه به پاكى سرشت و مصلحتانديشى و خيرخواهيش وقوف و اعتقاد و اعتماد تمام داشت رياست مجلس شوراى دولتى را به وى سپرد . او با صداقت و كوشش به كار پرداخت اما چون دريافت همكارانش غالبا مغرض و بدكنشاند و جز به مصالح و منافع خويش نمىپردازند در سال 1297 از آن سمت استعفا كرد .
در ماه ذىحجه 1298 پدرزنش پاشا خان امين الملك درگذشت و شاه لقب وى را به او داد . پس از مرگ ميرزا هاشم خان امين الدوله ، لقب او را گرفت .
ميرزا على خان امين الدوله در اوائل سال 1314 - زمان پادشاهى مظفر الدين شاه - چندى پيشكار آذربايجان و وزير محمد على ميرزاى وليعهد شد ، اما در آنجا بسيار نماند ؛ در رمضان 1314 به فرمان شاه به پايتخت بازگشت . نخست ، وزير داخله ، پس از چندى رئيس شوراى وزيران شد ، و در محرم 1315 صدراعظم گرديد . بسيار كوشيد مگر دست بيگانگان را از دخالت در امور كشور كوتاه كند و به درباريان و متنفذان مفسد اجازه ندهد كه به مصالح و منافع مردم تجاوز كنند . بدين منظور پس از مطالعه بسيار قانون تشكيل مجلس اعيان را تنظيم كرد و به توشيح شاه رساند ، و متعاقب آن به اميد كوتاه داشتن دست شاهزادگان و درباريان از خزانه دولت ، قانون ديگرى نوشت ، و از شاه استدعا كرد كه حقوقى براى خود معين كند تا حقوق آنان نيز به آن نسبت برقرار شود . وى بر اين نيت بود كه از حقوق متنفذان به مقدار زياد بكاهد . آنان به قصد صدراعظم آگاه شدند و چندان سعايت كردند كه مظفر الدين شاه وى را عزل كرد و امين السلطان را به جايش نشاند .
امين الدوله بزرگمردى روشنفكر ، دانشپرور ، اصلاحطلب و شيفتهء آزادى بود . به ترويج صنعت و پيشرفت كشاورزى شوق و كوشش بسيار داشت .
كارخانهء قند كهريزك و نخستين كارخانهء كبريتسازى را او در ايران تأسيس كرد . در گسترش معارف كوششهاى بليغ فرمود . انجمن معارف را برپا داشت و ميرزا حسن رشديه را به تأسيس مدرسه رشديه در پايتخت مأمور فرمود . چند مدرسهء ديگر نيز به تشويق و پشتيبانى وى داير شد .
شهيد راه آزادى سيد جمال واعظ اصفهانى ( فارسى ) — صفحة 297
مساهمون: اقبال يغمايى
ص٢٩٧