تشكيلات اروپا درآورد ، و مستمرى كسانى را كه از خزانهء دولت سوءاستفاده مىكردند تعديل بقاعده كرد .
در سال 1290 صدراعظم شاه را براى مشاهدهء ترقيات علمى و صنعتى و اجتماعى و حكومتى كشورهاى بزرگ آن روزگار به اروپا برد . پيشوايان روحانى كه هم با سفر شاه به اروپا ، و هم با صدارت سپهسالار مخالف بودند وى را به عزل حاج ميرزا حسين خان ناچار كردند . شاه وقتى به رشت رسيد بر اثر پيغامهاى درشت حاج ملا على كنى و سيد صالح عرب سر دستهء پيشوايان روحانى مخالف صدراعظم ، ناچار وى را از صدارت عزل و به توقف در رشت مجبور كرد . اما سال بعد وقتى اوضاع اندكى آرام شد وى را از رشت به پايتخت طلبيد و وزير خارجه كرد .
او در مدت دو سال 1293 و 1294 در دو وزارتخانهء جنگ و امور خارجه نظم و آيينى نو بنا نهاد و هم در محرم 1293 وسائل انتشار روزنامه لاپاترى ( وطن ) را به دو زبان فارسى و فرانسوى فراهم كرد . اما از اين روزنامه بيش از يك شماره انتشار نيافت و به دستور شاه تعطيل شد .
حاجى ميرزا حسين خان در سال 1295 دگربار همراه شاه به اروپا رفت . پس از مراجعت در سال 1306 قزاقخانه را با مساعدت روسيان تأسيس كرد . اين كار بر انگليسيان خوش نيامد و ناصر الدين شاه را به عزل وى وادار كردند . او پس از افتادن از مقام وزارت به حكومت قزوين فرستاده شد . چند هفته پس از رفتنش به اين شهر ، چون شيخ عبيد اللّه پيشواى فرقهء نقشبنديه در آذربايجان فتنه برپا كرده بود ، و هيچكس كفايت رفع آن شر را نداشت ، ناصر الدين شاه سپهسالار را به دفع او فرستاد . وى اين وظيفه را باكفايت تمام انجام داد .
از آن پس به فرمان شاه براى تعزيت گفتن كشته شدن الكساندر دوم امپراتور روسيه به پطرز - بورگ رفت . چون بازگشت والى خراسان شد و در همين سمت روز 21 ذىحجه 1298 در پنجاه و هفت سالگى ناگهان درگذشت ، و مهارت ميرزا على اكبر خان ناظم الاطبا پزشك مخصوصش سود نبخشيد . به قول برخى به دستور ناصر الدين شاه مسموم شد .
ماه تابان خانم ملقب به قمر السلطنه - چهل و ششمين دختر فتحعليشاه - زن ميرزا حسين خان سپهسالار نيز ده سال و نيم پس از وفات شوهر به روز ، 17 جمادى الثانى 1309 درگذشت .
چنان كه ياد شد حاج ميرزا حسين خان سپهسالار مردى روشنفكر ، اصلاحطلب ، تجدد خواه و مدبر بود و براى ترقى ايران گامهاى بلند برداشت . چنان كه عدهاى از محققان پس از مرگ اميركبير وى را بزرگترين صدراعظمهاى ايران شمردهاند .
مدرسهء عالى سپهسالار ، عمارت قديم مجلس شوراى ملى از بناهاى اوست .
( 7 )
- ميرزا على خان :
پسر ميرزا محمد خان مجد الملك سينكى روز هشتم ذىقعدهء 1259 به دنيا آمد . پدرش مردى بزرگمنش ، دانا ، بلندنظر ، شيفتهء آزادى ، و نويسندهاى روشنانديش بود . رسالهء مجديه كه در شرح آشفتگيها و نابسامانيهاى زمان او و انتقاد از حكومت ناهنجار آنزمان است ، از اوست .