شب نمىآيد ، زنش گمان مىكند كه شوهرش رفته است زن بگيرد . پادشاه هم زنها با او دشمناند پيشخدمتها با او دشمن ، اما وقتى كه آزادى باشد ، اينطور نيست . آخر مردم ، ايران خانهء ماست ، اگر چنانچه دين ما بد باشد ، غيرت ما قبول مىكند ؟ همينطور ناموس ، همينطور خانهء ما . پس عمده چهار چيز خانه ماست . خانهء ما كجاست ؟ ايران است . اى اهل اسلام ، اى اهل غيرت ، وقتى كه فرنگى خانهء شما را گرفت ، ديگر نمىتوانى به اين امنيت بيايى در مسجد .
امثال ماها ديگر نمىتوانيم بياييم مسجد ، مثل قفقاز بادكوبه ، كجا ، كجا ، اهل شهر مسلماناند ولى حاكم فرنگى است . مثلا اگر زنى بخواهد بيايد مسجد يا بازار ، بايد ماليات بدهد ، آنوقت به ماها مىگويند وقتى كه مسجد مىآييد عمامههاتان را سر بگذاريد ، وقتى مىخواهيد بيرون برويد كلاه سر بگذاريد . پس خانه نگهدار مىخواهد . مثلا فلان يا فلان بيچاره مىرود توى دكان نانوايى ، چهار ساعت بايد تملق بگويد ، آخر هم نانش نمىدهند ، اما فلان نايب يا فلان فراش يا فلان سلطان كه مىرود شاطر سلام عليكم ، دست شما درد نكند ، بعد او زير چشمى نگاه بكند به يك افاده نان بدهد . اما يك بيوهزن بيچاره بايد چهار ساعت معطل شود ؛ اين مسلمانى است ؟ اما وقتى كه آزادى شد اينطور نمىشود . مثل گرگ است و گوسفند كه باهم شريك شدند . عاقبت گرگ گوسفند را خورد . اى مردم ، مىدانيد كه اين صحبتهاى من تمام راپورت مىشود ؟ اما باز هم مىگويم . به ذات پروردگار اگر اينطور بماند ايران را انگليسيها و روسها خواهند گرفت . مردم ، خوب پادشاهى است ، خدا عمرش بدهد .
بعد مصيبت حضرت رقيه خاتون ، بعد دعاى زياد به وجود مبارك اعليحضرت همايونى .
محض اطلاع خاطر مبارك عرض شد .
چاكر عباسقلى
* * *
راپورت سلخ شهر رمضان المبارك 1324
آقا سيد جمال واعظ در مسجد شيخ عبد الحسين از حكام و كارگذاران امور دولتى خيلى بدگويى كرد ، اسما و رسما . بعد عنوانى هم از حضرت اشرف آقاى وزير مخصوص كرد بطور توهين ، كه او ديگر چه مىگويد . از آن روزى كه او حكومت مىكند چه كرده براى اين فقرا . كدام كار اين مردم بيچاره را اصلاح كرده ؛ و بعضى حرفهاى ركيك . قدرى مجددا از وزرا و كسانى كه اطراف اعليحضرت همايونى هستند بد گفت كه يك ماه هست من مىخواهم صحبت از نان بكنم و ترتيبى براى نان گفتگو بكنم ، هرشب پيغام براى من مىرسد كه فردا هم صبر بكنيد ، تا حال . آخر الامر كارى نكردند و تمام را خانه و بارگاه و زينت و درشكه و كالسكه ترتيب دادند و كسى به درد شما نمىرسد . اى فقرا ، پس بياييد و خودتان در فكر خودتان باشيد و يك كارى بكنيد .
محض اطلاع عرض شد ، انتظام العلما دعاگوست
* * *