مجلس مقدس شوراى ملى ، و هزار فريادهاى ملت ، و هزار وزير داخله عالم و عاقل ، نمىتواند جلو دخل حكام را سد كند .
هزار مرتبه قوام را با پسرهايش با معتمد ديوان بياورند طهران و برگردانند ، تا ترتيب ديوانخانه منظم نشود محال است شهر شيراز منظم شود ، اگر تمام عقلاى عالم جمع شوند و بخواهند باب رشوه مسدود شود تا ترتيب ديوانخانهء عدليه منظم نشود محال است . اى پروردگار ، من نمىدانم چه بگويم و چه قسم مطلب را گوشزد اين ملت نجيب بدبخت بكنم كه سال ديگر وكلاى مجلس شوراى ملى شما به مراتب مغشوشتر از اين مرتبه خواهد شد ، يعنى انتخاب دومى بسيار بسيار مغشوشتر خواهد شد . چرا كه در انتخاب اول مردم نمىدانستند چه خبر است . حالا كه فهميدند وكالت خوب كارى است . هم پول مىگيرد ماهى صد تومان ، هم محترم است ، هم خداى نخواسته اگر بىشرف باشد مدخل زياد هم دارد . اينكه يقين دارم در اين انتخاب دومى هركس به يك وسيله مىخواهد خود را داخل اين مجلس مقدس بكند به عنوان وكالت . انشاء اللّه تا آنوقت من مردهام و اين مطلب را نمىبينم . چاره اين كار چيست ؟
نظم وزارت عدليه . من يك كلمه عرض مىكنم : اگر وضع وزارت عدليه كما هو حقه مرتب شده باشد ايران مشروطه شده است ، و اگر به همين ترتيب است كه ما مىبينيم ايران مشروطه كه نشده است بلكه هزار مرتبه بدتر از اولش شده است .
حالا شما بپرسيد مگر وزارت عدليه چه عيب دارد كه تو اينقدر تكذيب مىكنى ، من عرض مىكنم آقا جانم ، اگر ساعت كه هزار چرخ و پيچ و مهره دارد ، يك پيچش يا يك ميخش يا يك مهرهاش را از جايش بردارى فورا ساعت خراب مىشود و از كار مىافتد . همين قسم عقلاى عالم بعد از هزار سال فكر ترتيبى قرار دادهاند از براى ادارهء وزارت عدليه ، اگر يكى از اين ترتيبها را ما بخواهيم تغيير دهيم فورا كار خراب مىشود و ساعت از كار مىافتد . مثل اينكه هزار سال است از كارافتاده است . يكى از شرايط اينستكه توسط موقوف باشد . تا هزار سال من بخواهم ضرر واسطه را عرض كنم تمام نمىشود . يكى اينست كه بست موقوف باشد .
يكى اينست كه قانون كلى باشد . فرق بين احدى نگذارد . يكى اينست كه اگر يكى از اجزاى وزارت عدليه معلوم شد كه خيانت كرده است ، يا رشوه گرفته است ، مجازاتى كه قرار مىدهند اگر كشتن باشد فورا در حقش مجرى شود . يكى اينست كه اجزاء علم داشته باشند . يكى اينست كه همهء مردمان عالم نجيب ممتحن درستكار راستگوى باشرف باشند . يكى اينست كه در وقت محاكمه مردمان محترم متدين درست صحيح بسيار ممتاز حاضر باشند با صد تا يكهاى ديگر كه هيچكدام را نه من مىدانم و نه تو مىدانى و نه اجزاى وزارتخانه عدليه مىدانند .
بر فرض هم اگر وزير عدليه يا دو نفر ديگر هم درسش را خوانده باشند ولى محض خواندن در كتاب ، انسان عالم نمىشود مدتى اعمال و عمل و ممارست در كار مىخواهد . مثلا بنا برود از روى كتاب درس بنائى را بخواند تا مدتى كار نكند بنا نمىشود . اينها را كه عرض كردم از براى اصلاح وزارت عدليه همه فرع مطلب بود .
شهيد راه آزادى سيد جمال واعظ اصفهانى ( فارسى ) — صفحة 205
مساهمون: اقبال يغمايى
ص٢٠٥