عدليه است . اگر كار وزارت خارجه مغشوش است به ملاحظه اغتشاش وضع وزارت عدليه است ، اگر بعضى از قشون در مملكت خارجه به رعيت بيچاره ايرانى ظلم و اذيت مىكند به ملاحظه اغتشاس وضع وزارت عدليه است . در مكه معظمه رعاياى همه جا معزز و محترم است و هيچكس نمىتواند به آنها ظلم كند مگر رعيت بيچاره ايرانى كه نمايندههاى دولت متبوعه خودشان به آنها ظلم مىكنند . اينهم به واسطهء اغتشاش وضع وزارت عدليه است . اگر فرياد تجار ايران در اسلامبول از دست تعديات سفيركبير به آسمان مىرسد به واسطهء خرابى وزارت عدليه است اگر حكام در ولايات ظلم مىكنند و كسى به فرياد رعيت بيچاره نمىرسد ، به واسطهء خرابى وزارت عدليه است . اگر سرباز آدم مىكشد و كسى قصاص نمىكند تقصير وزارت عدليه است .
اگر بعضى از علماى از خدا بىخبر حكم ناحق مىدهند تقصير وزارت عدليه است . اگر بعضى از وكلاى ملت در مجلس مقدس شوراى ملى از وظيفهء خود خارج مىشوند يا العياذ باللّه از جاده انصاف و تدين مىخواهند منحرف شوند ، اين هم تقصير وزارت جليله عدليه است . اگر بعضى متقلبين دروغگو به لباس مشروطيت بيرون آمده ، داخل بعضى انجمنها مىشوند ، و بعضى كار هاى زشت مىكنند ، اينهم تقصير اغتشاش وضع وزارت عدليه است . مختصر اگر تا غروب براى شما بشمارم تمام نمىشود همينقدر عرض مىكنم :
بالعدل قامت السموات و الارض . آسمان و زمين به عدل برپاست ، و بالظلم خربت السموات و الارض . ظلم باعث خرابى آسمان و زمين است . قسم به يگانگى پروردگار ، تا ديوان قضاوت و عدالتخانهء شما مسلمانها و ايرانيها درست نشود محال است كه مملكت آباد شود ، و ادارههاى شما منظم شود . تا وزارت عدليهء شما صحيح نشود هيچ كار شما درست نخواهد شد .
آخر آقا جانم ، شما خودتان بهتر از من مىدانيد در مملكت بايد سه قوه باشد : يكى قوهء مقننه يكى قوهء مجريه ، يكى قوهء قضائيه . قوهء مقننه اسمش مجلس مقدس شوراى ملى و مجلس سنا است و شخص اعليحضرت همايونى قوه مجريه وزرا هستند ، به رياست شخص سلطان كه وكلا مىگويند و قانون وضع مىكنند كه بايد اين كار را كرد و وزرا آن كار را اجرى مىدارند .
آنوقت قوهء ثالثى مىخواهد كه حافظ حدود و حقوق تمام اين دو قوه باشد كه نه قوه مقننه بتواند خلاف كند و نه قوهء مجريه . پس خوب معلوم شد كه جلوگيرى از تمام مملكت فقط همان قوه قضائيه است ، يعنى وزارت عدليه . حالا خوب فهميديد كه بنده اغراق عرض نكردم كه خرابى تمام كارها به واسطهء خرابى امر ديوانخانه عدليه است . تا اين اداره مرتب و منظم نشود محال است محال است ، كه هيچ كار شما درست بشود . عجب اينست كه اين ملت بدبخت بيچاره فكر همه چيز هستند و فكر اين مطلب نيستند . فرياد مىزنند سرباز نداريم سرباز مىخواهيم . يكى مىگويد سرباز جديد مىخواهيم ، اما هيچكس نمىگويد چرا سرباز نداريم .
تا ترتيب ديوانخانه عدليه به قانون درست صحيح مرتب نشود محال است هزار وزير جنگ عاقل كافى بىغرض عالم بتواند يك قوج سرباز صحيح مرتب كند .
تا ترتيب ديوانخانه منظم نشود هزار وزير امور خارجه عالم عاقل بىغرض نمىتواند جلو تقلب و دزدى بعضى قونسولهاى ايرانى را سد كند . تا وضع وزارت عدليه منظم نشود هزار
شهيد راه آزادى سيد جمال واعظ اصفهانى ( فارسى ) — صفحة 204
مساهمون: اقبال يغمايى
ص٢٠٤