كه دو مصراع آخرى بمنزلهء برگردان و در هر سه چهار مصراع يك بار تكرار ميشد .
در قسمت « شرح زندگانى اسلاف من در سلطنت فتحعلى شاه » وعده كردهام كه در موقع از بيوتات سلطنتى هم شرحى بنگارم . در اينموقع كه باندرون شاه نزديك شدهايم ، مناسب است وعدهء خود را وفا كنم .
بيوتات سلطنتى
بيوتات جمع اندر جمع بيت و مثل حبوبات ، بذورات ، امورات و فروعات ، غلط مصطلحى است . در اصطلاح دربارى قديم ، ادارات امور شخصى شاه را كه اكثر مثل آبدارخانه و قهوهخانه و كشيك خانه و امثال آن به خانه ختم مىشود ، بيوتات سلطنتى ميگفتند . اگرچه كار بعضى از اين بيوتات مثل ضرابخانه و خزانه بالمره دولتى و كار پارهاى ديگر مانند صندوقخانه و فراشخانه نيمهدولتى و نيمهشخصى بود و با تعريفى كه از آن كرديم نبايست جزو بيوتات سلطنتى باشند ولى چون در استبداد ، دولت و شاه ، با هم فرقى ندارند ، اين ادارات هم جزو بيوتات بشمار ميامدند .
1 - حرمخانه و طرز زندگانى ناصر الدين شاه
محوطهاى كه ضلع جنوبى آن ديوار پشت تالار موزه و اطاقهاى برليان و باقى ديوار شمالى باغ گلستان و ضلع شرقى آن خيابان ناصر خسرو و ضلع شمالى آن خيابان در اندرون سابق كه تا آخر سردر الماسيه ختم ميشد و ضلع غربى آن از روبروى مسجد مادر شاه تا پشت خلوت كريمخانى امتداد پيدا ميكرد ، بحرمخانهء ناصر الدين شاه تخصيص داشت . در اين محوطه ، عماراتى از قديم و جديد بود كه زنهاى زياد ناصر الدين شاه در آنها منزل داشتند و شايد بعضى از آنها از زمان آقا محمد خان و فتحعليشاه بيادگار مانده بوده است . ناصر الدين شاه براى ايجاد انضباط بيشترى در حرمخانه ، امر داد تمام عمارات كهنهء داخل اين محوطه را بكوبند و در دورهء اين مكان پرعرض و طول ، حياطهاى تقريبا متحد الشكلى براى خانمهاى حرمخانه بسازند و از تمام اين حياطها بمحوطهاى كه در وسط باقى ميماند ، در باز كنند و در سمت جنوب اين محوطهء دويم ، نزديك به ديوار تالار موزه و باغ گلستان ، عمارتى براى خوابگاه شاه بنا نمايند كه اين عمارت مسكن شاه و حياطهاى اطراف ، منزل زنهاى او باشد . تاريخ اتمام اين بناها سال هزار و سيصد و در موقعى است كه شاه به سفر خراسان رفته بوده است « 1 » .
عمارت خوابگاه همين است كه امروز مقر وزير دارائى و دفتر خصوصى او و دفتر رئيس كل دارائى امريكائى است . اما حياطهاى ضلع شرقى و شمالى و غربى را تا محاذى عمارت خوابگاه ، در اين پنج شش سال اخير خراب و بجاى آنها عمارت وزارت دارائى را
هامش
( 1 ) - اين تاريخ ، تاريخ ساختمان حياطها است . عمارت خوابگاه بعدا ساخته شده و در 1306 قمرى خاتمه يافته است . دور عمارت خوابگاه استخرى داشته كه عمارت در جزيرهء آن واقع بوده است . استخر را بعدها و شايد در زمان مظفر الدين شاه پر كردهاند و خزانهء اندرون در زيرزمين اين عمارت بوده است .