امير اصلان خان ( نظام الدولهء آينده ) بود كه شايد از حيث سن يكى دو سالى از من كوچكتر بود .
رضا قليخان سراج الملك اصفهانى و مردى بسيار پخته و باملاحظه و چون ظل السلطان حكومت اصفهان و بختيارى و يزد و فارس و خوزستان و كرمانشاهان و كردستان و بروجرد و لرستان و عراق و كمره و گلپايگان و خوانسار و ملاير و تويسركان و نهاوند و محلات را داشت ، پيشكارى او كار مهمى بود . تمام اشخاصيكه حقوق آنها بخرج اين ولايات ميآمد و تمام حوالجاتى كه از بابت باقى دستور العملى اين ولايات از خزانه صادر ميشد ، راتق و فاتقى جز سراج الملك نداشت . گذشته از اين ، هر هفته مراسلات ظل السلطان را بايد بادارات مربوطه برساند و جواب بر طبق ميل شاهزادهء حكمران از آنها گرفته ، براى شاهزاده بفرستد . اسناد خرج حسابهاى گذشته را تحويل مستوفىهاى اين ولايات داده ، مراقب باشد كه زودتر مفاصا گرفته براى شاهزاده بفرستد و گاهگاه كه قسط خزانه يكى از اين ولايات عقب ميافتد ، گرفتار سيد جواد « 1 » ، تحصيلدار خزانه و رعونتها و بيمزگيهاى او شود .
اين مرد پرحوصله بااينكه تحصيلاتى نكرده و خط و ربط چندانى هم نداشت ، با پشتكارى خستهنشو و ملايمتى از كوره درنرو ، يكتنه تمام اين كارها را ميگذراند و خم بابرو نميآورد . هيچ شنيده نشده است كه كسى قبض مواجبى براى وصول و ايصال وجه از يكى از اين ولايات به او بدهد و پول آن وصول نشده ، بدست صاحبش نرسيده باشد .
اين مرد بقدرى در نزد ارباب حقوق اين ولايات اعتبار تحصيل كرده بود كه مردم قبض خود را بدون گرفتن يادداشت ، به او ميدادند . اگرچه اين ولايات حكامى مانند جلال الدوله پسر ظل السلطان ، بوزارت صاحبديوان در فارس و نظام الدوله جد رفيق تازهء ما در كردستان و حسام الملك قرهگزلو در كرمانشاهان و سعد الملك ، نظام السلطنهء ما فى ، در عربستان و حكيم الممالك در عراق داشت كه همه لياقت حكومت مستقل حوزهء خود را داشته و البته پيشكارهائى هم براى خود فكر كرده بودند ، ولى چون سراج الملك از قديم پيشكار اصفهان و داراى مكاتبهء مستقيم با شاهزاده ظل السلطان بود ، همان تقدمى كه شاهزاده نسبت به نايب الحكومههاى خود داشت ، سراج الملك هم در پيشكارى خود با پيشكارهاى حكومتها ، همان آمريت را معمول ميكرد . گذشته از اين ، ظل السلطان چون تمام حساب اين حكام را خود از آنها گرفته و خود بدولت پس ميداد ، بدون پادرميانى سراج الملك هيچ كارى نميگذشت .
هامش
( 1 ) - سيد جواد معروف بخزانه ، تحصيلدار خزانه و برادر حاجى سيد كاظم معين التجار و مردى وقيح و بىملاحظه و بعبارت ساده شخص پرروئى بود . ميگفتند روزى در ايام نيمهجوانى نزد آقا ابراهيم امين السلطان رفته حاجتى نزد او برده و براى برآورده شدن حاجتش سماجت زياد كرده بود ، امين السلطان وقتى از رو نرفتن و شدت مطالبه او را ديد ، براى تحصيلدارى خزانه كه شخص سمج و از سربازنشو لازم داشت ، استخدامش نمود . سيد جواد هم سبب استخدام خود را هيچوقت فراموش نميكرد و در مطالبه از بدهكاران خزانه داد وقاحت ميداد .