ناخوشها كه شرعا بايد روزهء خود را بخورند ، در بيرون خانه همرنگ جماعت بودند .
اگر كسى پيدا ميشد كه بخواهد خود را ناخوش قلمداد كرده و بدينوسيله روزهخورى كند طبيبى كه تصديق مرض بدهد ولو شفاهى و براى متقاعد كردن اهل خانه هم باشد ، گير نميآورد .
اطباى آن دوره حتى يهوديهاى آنها ، ولو براى روزهخورى هم ، احترام تصديق خود را داشتند و مثل امروز براى خواهش دوست و رفيق و جلب ماده تصديق غيرواقع نميكردند .
سه شب احيا شبهاى عبادت بود ، مردم بعد از افطار بمسجدها ميرفتند . شش شبانه روز ( صد ركعت ) نماز قضا ميخواندند . بعد از آن واعظ يا پيشنماز بمنبر ميرفت . اكثر تفسير سورهء
إِنَّا أَنْزَلْناهُ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ
و فضيلت عبادت شب قدر را براى مردم ميگفت و چون يكى از عبادات هم گريه از خوف خداست ، آنها را ميگرياند و بعد قرآن سر ميگرفتند و به مسلمانان دعا ميكردند و نزديك سحر به منزل برميگشتند .
در دو سال قبل ، كه شهر تهران نظامى بود ، اعلانى از طرف حكومت نظامى تهران داده شده بود كه آزادى رفتوآمد را در اين سه شب به اطلاع مردم برساند . در ذيل آن توضيح داده بود : « تا مردم آزادانه مشغول عزادارى شوند ؟ ! »
شب قدر شب عبادت است نه شب عزادارى . پيغمبر خواب ديد كه عدهاى ميمون از منبر او بالا ميروند و پائين ميآيند ، خيلى از اين خواب متأثر شد ، جبرئيل بر آن بزرگوار نازل شده ، عرض كرد خدا ميفرمايد جمعى از بنى اميه ، هزار ماه ، من غير حق ، بر منبر تو بالا رفته و بجاى تو تكيه خواهند زد ، تأثر پيغمبر زيادتر شد ، خدا سورهء قدر را بپيغمبر فرستاد و در عوض هزار ماه حكومت بنى اميه ، شب قدر را كه بهتر از هزار ماه است ، بگروندگان عطا فرمود و عبادت اين شب را بهتر از هزار ماه عبادت قرار داد . در اينكه شب قدر كدام شب است ؟ اختلافى بين مسلمانها هست ولى اجمالا از آيات و اخبار چنين برميآيد كه اين شب در ماه رمضان است . بعضى شب اول و بعضى شب آخر و زمرهاى شب بيست و هفتم اين ماه را شب قدر ميدانند . بموجب اخبار صحيح كه از امامهاى شيعه در دست است ، شب قدر يكى از سه شب نوزدهم و بيست و يكم و بيست و سوم و از اكثريت اخبار صحيح مستفاد مىشود كه شب بيست و سوم شب قدر است . رسم شيعه اين است كه اين سه شب را عبادت ميكنند كه ثواب هزار ماه عبادت را در هرحال درك كرده باشند . از آيات و اخبار برميآيد كه در شب قدر سرنوشت ساليانهء بندگان خدا تقدير مىشود
« فِيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ
« 1 »
»
پس از اين راه هم كه باشد ، عبادت در اين سه شب موجب سعادت دنيا و آخرت است .
آنها كه احيا ميگيرند و به مسجد ميروند ، همه ميدانند ، براى چه منظور ميروند ، براى اعلانكنندگان حكومت نظامى تهران مينويسم . درست است كه شب نوزدهم مصادف با ضربت خوردن حضرت امير المؤمنين على بن ابيطالب سلام اللّه عليه و روز بيست و يكم روز رحلت آن بزرگوار است ، ولى من كمتر روضهخوان بىسواد كمسليقهاى ديدهام كه در اين سه شب بجاى موعظه و گرياندن مردم از خوف خدا بذكر مصيبت بپردازد . اگر فى الجمله ذكرى هم از
هامش
( 1 ) - سورة الدخان آيهء 4