ذاكرين هم اكثر مردمان باسوادى بودند و از عهدهء موعظه هم برميآمدند ، هنوز طرز روضه - خوانى از روى كتاب ملا آقاى دربندى رواج نگرفته بود .
اين آخوند ترك باوجود مقام ملائى و حتى اجتهاد ، از راه سادگى و اخلاص باهل بيت پيغمبر راجع بوقعهء طف عقائد عجيب و غريب داشته كه در كتاب خود هم نوشته و گذشته از نقل اخبار ضعيف ، رؤياها را هم مانند اخبار در كتاب روضهء خود آورده و نتيجة آنها را هم جزو مطالب واقع قلمداد كرده است . اين آخوند سادهلوح معتقد بوده كه روز عاشورا هفتاد و دو ساعت امتداد داشته است و اين عقيده را از اين راه پيدا كرده است كه بوقعهء طف چيزهاى خيالى افزوده بوده و با آن مقدمات ، ناگزير روز عاشورا بايد هفتاد و دو ساعت درازى پيدا بكند . در صورتى كه قبل از اين تاريخ هيچيك از روضهنويسها از اين قماش عقايد اظهار نكرده بودند .
يكروز نزد معتمد الدوله فرهاد ميرزا رفته اظهار عقيده كرده بود كه امامزاده قاسم كه مقبرهء او در بالاى تجريش واقع است ، مدفن سر قاسم بن حسن شهيد روز عاشوراست كه از كوفه آورده اينجا دفن كردهاند . معتمد الدوله شاهزادهء بااطلاع دقيق البته زير بار اين حرف نرفته ، از او مستند ايندعوى را خواسته است . آخوند سندى براى اين گفته نداشته ولى قرآنى از بغل خود بيرون آورده گفته است « به اين قرآن قسم كه اين قبر مدفن سر قاسم بن حسن ، شهيد وقعهء طف است . »
اين آخوند بيچاره از راه اخلاص بخانوادهء رسالت و ثواب رساندن بمردم ، كار روضه و روضهخوانى را از خرك دركرده و بعنوان « تسامح در ادلهء سنن « 1 » » تا توانسته است اخبار ضعيف و عقايد سخيف وارد روضهخوانى نموده است . تيغ زدن روز عاشورا از كارهائى است كه اين آخوند در عزادارى وارد يا لامحاله آن را عمومى كرده و فعل حرام را موجب ثواب پنداشته است و تركهاى عوام هم اين عزاداريرا پذيرفتهاند و اين خلاف شرع بيّن جزو عزادارى و كار ثواب وانمود شده است . چنان كه ذكر شاخسين واخسين » ( شاه حسين !
هامش
( 1 ) - « تسامح در ادلهء سنن » اصطلاح فقهى است و معنى آن اينست كه آن دقت و موشكافى را كه در ادلهء واجبات و محرّمات از حيث ثقه بودن سلسلهء راويان اخبار و ساير جهات مراعات ميكنند ، در مستحبات معمول نميدارند . زيرا مستحبات ، اختيارى و مثل واجبات و محرمات نيست كه ترك آن موجب عقوبت باشد . پس خيلى موشكافى در ادلهء مستحبات لازم نيست . بر فرض اينكه بموجب خبر ضعيفى مؤمنى مثلا دعائى بخواند و يا نماز غيرواجبى را مستحبا بجا بياورد ، تازه نماز و دعائى خوانده و ضررى نبرده است . حتى حديثى هم هست كه اگر كسى شنيده باشد كه در خواندن دعا يا نماز مستحبى فلان اجر به او داده مىشود و براى دريافت آن اجر آن عمل مستحب را بجا بياورد ، خدا اين اجر را به او خواهد داد . ولى خواب و خيال را جزو ادلهء سنن كردن و براى درك ثواب عمل مستحب ، مرتكب فعل حرام شدن ، بىقاعده بوده و اين آخوند ترك بيچاره خيلى از اين اشتباهات كرده است . عجب اينكه روضهخوانهاى امروز هم باوجود كمى مشترى و كمى رقيب ، دست از نقل اخبار ضعيف برنميدارند .