اين ادعاى من هم از راه اين نيست كه خانمها از سنت قديم خود در نشان دادن جمال دست برداشته و اين گذشت را نسبت بمردها كرده و چون مردها صرفه بردهاند ناگزير آنها ضرر كردهاند . خير ! زيرا در اين معامله برد و باختى در كار نيست ، اگر مردها خريدار جمالند زنها هم فروشندهاند اگر مرد نباشد زنها جمال خود را بكه تحويل خواهند داد ؟ بلكه اين ادعا از راه جلوه دادن جمالست كه با حجاب بخصوص حجاب شرعى براى خانمها بيشتر از امروز ميسر بود .
روزى بخانهء خانمى رفتم كه از زيبائى بهرهء وافى داشت ، عكسى انداخته و يك روسرى نازكى بسر افكنده و بعضى از قسمتهاى گردن و صورت را در زير آن مخفى داشته و الحق بر جمال خود افزوده بود . يكى از خانمها پرسيد چه شده است كه شما سير قهقرائى كرده و اين وضعيت را براى عكس برداشتن انتخاب كردهايد ؟ خانم گفت به جهت اينكه اين وضعيت به من بهتر ميآمد . بايشان عرض كردم اين وضعيت به تمام خانمها بهتر ميآيد منتها خانمها ميخواهند بفرمايند مردها نميفهمند در جلوهء جمال ما از آنها كه خريدارند بهتر ميفهميم در صورتى كه اشتباه ميكنند همانطور كه در نقاشى سايه و روشن لازم است در عرضهء جمال هم ظهور و خفا از لوازم مىباشد اگر خانمها مثل منظور شيخ شيراز كه ميفرمايد .
ديدار مينمائى و پرهيز ميكنى * بازار خويش و آتش ما تيز ميكنى
رفتار كنند ، جلوهء آنها مسلما بيشتر از ظهور صرف خواهد بود . حالا ببينيد آنها كه دامنها را كوتاهتر و يخهها را بازتر ميكنند چه خسارت بزرگى را تحمل مينمايند ؟ و آنها كه سرخ و سفيد زياد به كار مىبرند ، چه خبط غيرقابل جبرانى را مرتكب ميشوند ؟ زيرا اغراقهائى كه طبعا در اين ضمن پيش ميآيد بقدرى از حقيقت دور است كه مثل شعر ذيل :
كتاب فضل ترا آب بحر كافى نيست * كه تر كنى سرانگشت و صفحه بشمارى
همهكس بخلاف واقع بودن آن متوجه و بقدرى اين دروغ شاخدار « 1 » زننده است كه بيننده را از توجه بساير محسنات بازميدارد و جمال طبيعى را هم از بين ميبرد .
آمديم بر سر « مد » ، مسلما مد وحى آسمانى نيست كه قابل تبديل نباشد . گذشته از اين در وحيهاى آسمانى هم بداء و ناسخ و منسوخى هست
« ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها »
دليل اين گفته است . سليقهء مردها چون مشترى جمالند بيشتر از استبداد خانمها بايد در اين موضوع مداخله داشته باشد اگر خانمها التفاتى بفرمايند و الوان را بقدرى كه بطبيعت كمك كند و بيننده را در اشتباه بياندازد استعمال كنند و سر و ساعد و ساق و سينهء باز خود را نشان ندهند ، مسلما بيشتر بصرفهء آنهاست .
بارى عصر روز قبل از عيد غدير ، خوانچهها را توى تالار بفاصلهء يك آدمرو ، پهلوى هم گذاشتند . شاگردهاى خير اللّه قناد گذر سرچشمه كه در آن روز مثل شيرينىفروشى نوشين
هامش
( 1 ) - اول چيزى كه از حيوان شاخدار نظر بيننده را جلب مىكند ، شاخ آنست . دروغ شاخدار كنايه از دروغ واضح لايحى است كه قابل پوشاندن و تعميه نباشد و هركس به مجرد برخورد متوجه آن بشود .