تأسيس دار الشوراى كبرى
در مراجعت از سفر ، شاه بوزير جديد خود طبعا نزديكتر شده و صدراعظم آتيه مقام خود را احساس كرد و شاه را به طرز مملكتدارى و قشون دول اروپا واقف و روزبروز خود را به او نزديكتر و او را بقبول و اجراى طرحهاى تازهترى در ايران حاضر نمود . چنان كه به مجرد ورود بامر شاه مجلسى باسم دار الشوراى كبرى از چهار نفر شاهزادگان درجهء اول مؤيد الدوله پسر محمد على ميرزا دولتشاه و ملكآرا و اعتضاد السلطنه پسران فتحعليشاه و نصرت الدوله پسر عباس ميرزا كه دو نفر اخير يكى وزير علوم و ديگرى وزير جنك هم هستند و امير اصلان خان مجد الدولهء قاجار و مؤتمن الملك وزير خارجه و مشير الدوله وزير عدليه و وظايف و اوقاف و نظام الملك پسر ميرزا آقا خان صدراعظم كه بعد از چندين سال تبعيد به يزد و خانهنشينى باز باسمش برميخوريم و قوام الدوله كه بعد از واقعهء مرو و چند سال خانهنشينى مجددا روى كار آمده و در اين اواخر به وزارت فارس و پيشكارى ظل السلطان هم نائل شده است و غلامحسينخان سپهدار پسر سپهدار بانى شهر اراك كه در اين اواخر والى كرمان بوده است و دبير الملك كه چندى وزارت رسائل داشته است و معير الممالك وزير خزانه و محمد رحيم خان علاء الدوله و پاشا خان امين الملك و ناصر الملك محمود خان قرهگزلو و حسنعليخان گروسى كه دو نفر اخير وزير مختار ايران در لندن و پاريس بودهاند تشكيل شد .
معتمد الملك برادر مشير الدوله هم ناظم اين دار الشورى تعيين گرديد ( 1288 ) .
وقتى اين اسامى را وارسى ميكنيم طبعا بايد بپرسيم پس مستوفى الممالك كه در غياب شاه وزير اول بوده كجاست كه در اين جمع نيست ؟
« جناب آقا » بعضويت اين مجلس تعيين شد ولى چون احساس كرد كه اين دار الشوراى كبرى مقدمه اقدامات ديگرى است كه بالنتيجه مخالف مصالح وحدتطلبى او است « جنگ سر شخم را بهتر از دعواى سر خرمن » دانست « 1 » و از روز اول همان مقاومت منفى را كه يك بار
هامش
چون گاوها همه در زمستان مرده بودند با چوب كه به زمين فروميبرديم يكى دو چارك لوبيا كاشتيم و حاصل زيادى كه سه چهار برابر لوبياكارى با شيار در سال عادى بود برداشت كرديم . هركس گندم كاشته بود لااقل دو برابر سالهاى عادى برداشت كرد به همين جهت بود كه همين كه خرمن دست آمد در ظرف يك ماه نان به قيمت قبل از قحطى تنزل كرد . آخر در آن دوره مامورين دولت مثل امروز نبودند كه با عمليات ساختگى نگذارند مردم راحت زندگى كنند همينقدر كه حاصل خوب ميشد مردم مرفه ميشدند . اما امروز بواسطه عمليات مامورين دولت بااينكه گندم از خروارى دويست تومان پارسال به صد تومان تنزل كرده در قيمت نان تهران تفاوت چندانى حاصل نگشته است . به جهت آنكه ايادى دولت متصدى دادوستد گندم و تعيين نرخ هستند . شنيدهام يكى از وكلا چند دكان نانوائى را تحت نفوذ خود دارد و از آنها حق ميگيرد اين حق البته بايد روى قيمت نان كشيده شده و از پيرزن مستمند بدبخت گرفته شود . انشاء إله اين شنيده من باطل باشد .
( 1 ) - سال زراعتى از موقع كاشت يعنى اول پائيز تا آخر تابستان سال بعد كه كاشت و داشت و برداشت يك ساله در عرض اينمدت انجام ميپذيرد . قرار مال الاجاره و مزارعه و مساقات و اجير كردن عمله براى كار زراعت در اول پائيز بسته مىشود و اگر قبلا بسته شده باشد اجراى آن از اول پائيز بقيه در صفحه بعد