اشعارى كه از افضل در بدايع و در عقد العلى و المضاف آمده ؛ چندان زياد نيست كه بتوان جزئيات سبك ادبى او را تشريح كرد .
محمد بن ابراهيم در تاريخ خود دربارهء قدرت طبع افضل داستانى از ملاقات او با سعد بن زنگى ميآورد كه چنين است : « 1 »
افضل الدين ابو حامد [ احمد بن حامد ] كه معروف است به افضل كرمانى و دبير اتابك محمد بن اتابك بوزقش بوده و در محفل پسران طغرلشاه رتبت جلوس داشته و فضل و فهم او به حدى بود كه وقتى در مجلس اتابك اعظم اعظم اتابك سعد بن زنگى او را امتحان كردهاند كه در عدس و ماش و نخود و برنج شعرى بديهة گويد ، او بىتفكرى تام اين دوبيتى انشا كرده معروض داشت :
رباعيه
تا خال عدس شكل شبيخون آورد * غلطان چو نخود ز چشم من خون آورد
سوداى دو چشم ماشگون تو مرا * از پوست برنجوار بيرون آورد .
احتمال ميرود چند بيت از قصيدهاى نيز كه در تاريخ سلاجقه در مرگ ملك - ارسلان ( ممدوح افضل ) آمده است از افضل باشد ، چه هم با سياق شعر او موافق است و هم روابط افضل و ملك ، مؤيد اين معنى است و هم اينكه صاحب تاريخ سلاجقه جاى ديگر نيز شعر افضل را تحت عنوان يكى « از افاضل كرمان » نقل كرده است .
افضل نه تنها در شعر فارسى ، بل در ادب عرب نيز تبحر داشته و نمونهء آن با آوردن امثال و ضروب عربى در عقد العلى و بدايع آشكار است . علاوه بر اين دو قصيدهء مفصّل و رشيق ، به زبان عربى از خود در عقد العلى ضبط نموده است كه يكى در مدح قوام الدين مسعود وزير ملك دينار و ديگرى قصيدهاى وصف الحال خود سروده است و هردو در عقد العلى هست ( ص 94 و 105 )
صاحب تذكرهء عرفات در باب مقام ادبى افضل گويد :
هامش
( 1 ) - متن تاريخ ص 47