در متن تاريخ سلاجقه گفتگوئى از ملاقات و مجلس مشاعرهء او با اتابك سعد بن - زنگى پيش آمده است .
آنچه كه مسلم است اتابك سعد بن زنگى يك لشكركشى در سال 599 ه .
بكرمان كرده و بقول سمط العلى : « اتابك يكهفته تخت قاوردى را به فر طلعت همايون آرايش داد و برادرزاده و ربيب خود ملك عماد الدين محمد بن زيدان را قائم مقام گذاشته باز شيراز مراجعت فرمود » « 1 »
و بار ديگر در سال 605 كه خود بر اثر شكايت مردم به كرمان آمده است ، اين ملاقات حتما در يكى ازين دو سال صورت گرفته است و اتابك بامتحان قريحهء ادبى افضل نيز در آن مجلس پرداخته است .
بعد ازين تاريخ از احوال افضل اطلاعى نداريم . المضاف در سال 613 تأليف شده ؛ ولى احتمال نميرود كه افضل بعد از آن تاريخ ، سنين زيادى عمر نموده باشد .
از سال 565 ه . ( سالى كه افضل به نديمى ارسلانشاه رسيده بود ) تا سال 613 هجرى ( سال تصنيف المضاف الى بدايع الازمان ) تقريبا 48 سال مىشود ، اگر تصور كنيم افضل كه در آن وقت بمنصب نديمى و هممجلسى شراب پادشاهى مثل ملك - ارسلان افتخار يافته باشد نبايد قاعدة كمتر از چهل سال داشته باشد و باز حدس بزنيم كه عمر او نيز از حدود هشتاد سال تجاوز نكرده باشد ، سال وفات او نبايد پر متأخرتر از سال 615 هجرى باشد . يعنى افضل بايستى المضاف را در سالهاى آخر عمر نوشته باشد .
افضل و شاعرى
علاوه بر نويسندگى و مهارت در انشاء ، افضل در قدرت طبع آزمائى نيز از سرآمد شعراى آن عصر شمرده مىشود .
متأسفانه از او شعر زيادى در دست نيست ولى از مجموعهء اشعارى كه در كتب او - عقد العلى و المضاف - و همچنين در تاريخ سلاجقه آمده است ، احاطه
هامش
( 1 ) - سمط العلى ص 20