مشاغل
فرمانروا براى اينكه بتواند كارهاى عادى خود را طبق وظيفه و در جلال و جبروت انجام دهد ، تعداد بىشمارى كارمند داشت كه به ترتيب سلسله مراتب تقسيمبندى شده بودند .
در ميان آنها وكيل « 1 » در رأس همه قرار داشت كه ادارهء امور داخلى شاهانه در دست او بود ، و از آنجا كه با اين امور داخلى مسائل خصوصى يا رسمى حل نشدنى مرتبط بود ، اختيارات تام داشت .
گاه مقام او با مقام وزير كه دفاتر مركزى مختلف زير نظرش بودند ، مرتبط يا تعويض مىشد .
معروفترين ، و مطمئنا مقتدرترين وزير مغول اعتماد الدوله پدر زن جهانگير بوده است .
سه اداره با مشكلات صندوق دولت سر و كار داشتند ؛ ديوان كل « 2 » ، كه براى تمام امور مالى پاسخگو بود . ديوان خالصه « 3 » براى تمام درآمدها ، و ديوان تن « 4 » براى مواجب منصبداران و شاهزاده خانمها ، خلاصه براى همهء پرداختهاى ضرورى ، مسئول بودند . سرانجام يك مستوفى « 5 » هم وجود داشت ، يك سمت قديمى كه سرحسابرس را مشخص مىكرد . غالبا در منابع به بخشى « 6 » برخورد مىشود كه بالاترين مقام ادارى براى تمام مشكلات نظامى است و براى منصبداران و سربازان و تأمين مخارج آنان مسئول بوده است .
مير زمان « 7 » در حيطهء بيوتات فعاليت داشت كه فقط تأسيسات سكونتى نبود ، بلكه بيشتر از همهء كارخانجات را شامل مىشد ، در واقع كارگاههايى كه متصل به كاخ بودند و در آنها بافتههاى گرانقيمت ، مينياتورها ، جواهرسازى ، و فلزكارى توليد مىشدند ؛ چون وقتى در سرزمين ، صنعتگر ماهرى كشف مىشد ، با رغبت او را در كارگاههاى سلطنتى جا مىدادند . هر يك از كارخانهها نيز بر اساس درجه تقسيمبندى مىگرديد و فرمانروايان - بيش از همه اكبر و جهانگير - سهم شخصى در اثر هنرى توليد شده در آنجا را داشتند و كم و بيش به طور مرتب دستور مىدادند تا آنها را به حضورشان آورند .
ابو الفضل در آيين اكبرى « 8 » علاوه بر اين ، يك سرى مشاغل ديگر را در دربار برمىشمرد ، در آنجا مهردار ( با وجود اينكه مهمترين مهر در حرمسراى فرمانروا قرار داشته است ) نيز وجود داشت . باربيگى « 9 » يا
هامش
( 1 ) .wakil .( 2 ) .diwan - ikull .( 3 ) .diwan - ikhalisa .( 4 ) .diwan - itan .( 5 ) .mustaufi .( 6 ) .Bakhshi .( 7 ) .mirsaman .( 8 ) . آيين اكبرى ، ج 1 ، ص 5 .
( 9 ) .bar - begi .