شگفتآور نيست اگر در اشعار مردمى به زبانهاى ناحيهاى به مصرعهاى عربى ، واژههاى بىمحتواى زيبا ، جملات كامل و نيمهتمام ، برخورد شود . البته اين براى ادبيات به زبان فارسى و اردو نيز معتبر است . در تأسيس كشور پاكستان حتى پيشنهاد شد كه زبان عربى زبان ملى كشور اسلامى جديد شود . . .
تركى
سهم زبان تركى در ادبيات و در حقيقت به ويژه در تمام زندگى مغولان جالب توجه است . چون نه فقط به اين دليل كه بابر شرح احوالش را به تركى جغتايى نوشته است ، خير ، زبان اجدادى آسياى مركزى به صورتى اعجابانگيز مدتها مورد استفاده باقى ماند . تركى مدتها پيش از دورهء مغول در هند صحبت مىشد . البته خانوادههاى سرشناس زيادى ، همچنين به ويژه صوفيان از آسياى مركزى ، مقدم بر همه از ازبكستان امروزى آمده بودند ، بايد به سيدهاى بخارايى انديشيد كه آمده از بخارا ، تا به امروز نقش سياسى و مهمى در شبه قاره ايفا مىكنند . حتى اگر چنين خانوادههايى زبان مادرى را فقط در خانه به كار مىبردند و در غير اين صورت ميل به استفاده از فارسى يا عربى داشتند ، ولى باز هم عنصر ساختارى وجود داشته است . البته امير خسرو ( ف . 1325 ) در يك مصرع شعر دوپهلو به زبان فارسى شكوه مىكند :
زبان يار من تركى و من تركى نمىدانم . . . * اگر زبانش در دهان من مىبود چه زيبا بود !
در حالى كه پدر امير خسرو خودش ترك بود و نظام الدين اوليا رهبر بزرگ صوفيان در دهلى ، شاعر را با ظرافت « ترك خدا » ناميده است . در اينجا ممكن است كه سنت مهم داشته باشد ، چون واژهء ترك براى معشوق زيباى ، سفيدروى ، سرزنده ، و گاه نيز سنگدل به كار برده مىشد كه در مقابلش عاشق بيچارهء خود را مثل غلامى هندى ، پست و حقير و سيه چرده احساس مىكرده است . تضاد ادبى ترك - هندو كه به سادگى مىتواند سفيد - سياه معنى دهد ، سالها در ادبيات فارسى باقى ماند و در شبه قاره نيز به شكل واقعى با حقيقت منطبق بود ؛ چون از زمان سلطان محمود غزنوى از قبايل ترك كه بين 999 و 1030 حدود هفده بار به هند حمله كرد ، تركها به عنوان قدرت نظامى در منطقه جا افتادند و طبقهء حاكم را تشكيل دادند كه عالمان دينى و قضات در سايهء آنان ارزش و اهميت خويش را نشان دادند .
از زمانى كه بابر با پيروزىاش در بانىپات در سال 1526 اساس حاكميت خاندان تيمور ، اولوس ، را در هند بنا نهاد ، مفاهيم تركى زياد بودند . موجودى لغات تركى در امور ادارى ارتش و امور شكار ، ولى با شدت بيشتر حتى در عناوين خانوادگى و القاب ، به كار برده شد . در طول زمان موجودى زبان تركى در