بلند در يك سمت و سر نوعى سوسمار در سمت ديگر نيز وجود داشتند . ( 16 ) بدينترتيب كليم شاعر دربار شاه جهان گفته است :
قبضهء دشنهاش شكل سر يك اسب را دارد ، * تا بدينوسيله در روز جنگ پيروزى سوى او تاخت كند . ( 17 )
و جهانگير با شعف قبضهء دشنهاى لكهدار از جنس دندان شيرماهى را كه به هفت رنگ مىدرخشيده است و با شكوفهها و برگهايى تزيين بوده ( 18 ) ، توصيف مىكند . جاى تعجب نيست كه حكاك و تراشكارى كه اين اثر عجيب را خلق كرده بودند ، پاداشى مفصل دريافت داشتند . يكى از استادان به لقب عجايب دست ، مفتخر شد و ديگرى يك فيل ، يك خلعت ، و دستبندى طلا دريافت داشت .
حتى وسايلى كه در اصل براى مقاصد عملى بايد به كار برده مىشدند ، مثل جاى باروت از شاخ يا از شيشهاى كوچك ، مىتوانستند در دست صنعتكاران دربار تبديل به يك اثر هنرى شوند .
بدينترتيب شاخى از عاج براى باروت در شكل يك وزغ يا يك غزال و انواعى كه از صدف آماده شدهء نوعى حلزون ساخته شده ، وجود داشته است . برخى از آنها تزيينات گرانبها داشتهاند يا با طلا روكش بودهاند ، ولى شيكترين شاخ براى باروت كه ما ديديم ، شكل لاكپشتى به طول 11 سانتىمتر را داشت و از يشم سبز بود . درون اين سنگ گرانبها تا حد يك لاك بسيار نازك ، خالى شده است و سمت پشت آن تزيين ظريفى از شكوفهها دارد ؛ اين حيوان كوچك اثرى بسيار طبيعى بهجا مىگذارد . ( 19 )
كلاهخود عمامهها را كه مثل گنبد مساجد به نظر مىرسيدند و سر و گوشها را در جنگ محافظت مىكردند نيز نبايد فراموش كرد . آنها غالبا روكشى از طلا داشتند و حكاكى شده بودند . تكامل شكوهمند بزرگ را مىتوان در زرههاى ناودانى شكل بازوان يافت . در يك قطعهء محفوظ ماندهء بسيار زيبا كه از نقرهء مطلا با روكشى از طلاست ، حدود 550 زبرجد و ياقوت تراش خورده به كار برده شده كه بين آنها تكههاى كوچك الماس مىدرخشند و داخل آن با مخمل پوشش شده است . ( 20 )
اگر سلاحها براى يك جنگ واقعى بيش از حد زيبا بودهاند ، براى ساير وسايل نيز عين اين وضعيت معتبر بوده است ، همهچيز در دربار مغول از زيبايى ممتازى برخوردار بوده است . يشم ، يشم سبز ، كريستال ، فلزات قيمتى ، ميناهاى رنگارنگ زيبا ، همه به كار برده مىشدند . چه كسى دوست نداشت كه از جوهردانى از يشم سبز الماس نشان استفاده نكند ؟ جوهردان گرد جهانگير از يشم سبز تيره با كتيبهاى فارسى ، مثل قلمدانى از يشم سفيد كه ياقوتهايى به شكل شكوفه در آن نشانده شدهاند و دقيقا مثل برگهاى زبرجد نشانش به وسيلهء رشتههاى ظريف طلا قاب گرفته شدهاند ، و جوهردان و قلمتراش هم در آن يافت مىشدند ، ( 21 ) نيز جزو اين شاهكارهاى هنر است . قلمدانهايى از طلا يا جواهرات ، هديهاى