پرارزش بودند .
جعبهاى كوچك از يشم در شكل يك گل شقايق كه جهانگير معجون ترياكش را از آن برمىداشته ( 22 ) نيز جزو اين شاهكارهاى هنرى است . جامها و گيلاسهاى شراب غالبا از يشم روشن بودند و بيشتر شكل برگ و گل را داشتند ، در حالى كه ساقههاى خميده به عنوان دسته به كار برده مىشدند . گاه ابيات فارسى در تمجيد شراب روى سنگ حك يا با طلا نشانده مىشدند . يكى از زيباترين اشيا از اين نوع جام شراب سفيد رنگى از يشم شفاف است كه در آن مادهء اوليه اثرى غيرمعدنى در ذهن بهجا مىگذارد : از يك ميوهء كدو شكل به عرض 14 سانتىمتر سر يك بز با لطيفترين حالت براى بيان قدرت ، مثل اينكه حيوان با فرياد به گوش نرسيدنىاش تمام دردهاى جهان را مجسم كرده ، همانند برگ گلى روييده است . شاه جهان يك سال پس از ساخت اين جام از سلطنت بر كنار و زندانى شد . ( 23 )
جهانگير كوزهء شرابى در شكل يك خروس براى شاه عباس فرستاد ؛ او ظروفى در شكل ماهى با سنگهاى قيمتى را دوست داشت . آيينههايى هم از در كوهى با پشتبندى از نقره و نوعى كه پشت آن از يشم سبز با گل و پيچكهاى حكاكى شده يا الماس نشان بود ، وجود داشتند . به ويژه يك آيينهء زيبا مربوط به اواخر دورهء اكبر ، از يشم به رنگ سبز ملايم در شكل يك برگ ساخته شده است . ( 24 )
ظروف كريستال زيادى نيز وجود داشته است . به ويژه اگر با كندهكارى عميق نقش گلها - مثل گلهاى زنبق يا دستهاى از گل زنبق - تزيين مىشدند ؛ تزيين با گل به اين صورت ، در دورهء حكومت شاه جهان محبوب بود ؛ چون در زمان او شكوفهها و گلها همهجا در هنر ظاهر مىشدند .
چه تعداد تنگ و كوزه بايد در دربار بوده باشد ؟ جهانگير وقتى كوزهاى از يشم سفيد دريافت كرد كه نام اولغ بيگ تيمورى و تاريخ ساخت را با خط رقاع « 1 » بر خود داشت ، خوشحال شد ؛ او نام خود و پدرش را به خط ديگرى بر آن افزود . تقريبا هر مينياتورى تعدادى تنگ باريك يا به ندرت شكمدار را نشان مىدهد كه از متفاوتترين مادهء كانى اصيل به وجود آمده است ؛ آنها غالبا در طاقچهها قابل مشاهده هستند ، جايى كه آنها را نگهدارى مىكنند . خيلى از آنها جواهرنشان بودند و قاطعى « 2 » ، شاعر هراتى كه در دربار اكبر و سپس جهانگير زندگى مىكرده ، چنين نوشته است :
« شاه جهان دستور داد تنگى ياقوت نشان ، تمام و كمال با ياقوت بالاس بسازند . هر دانهء مرواريد در آن كاملا بىهمتا بود ، ارزش يك مرواريد مساوى با درآمد مالياتى عمان است ! فيروزهها در آن رنگينتر از زبرجد هستند ، و هر قطعه الماس در روى آن مثل ستاره مىدرخشد . . . » ( 25 )
هامش
( 1 ) .riqa .( 2 ) .Qatii .