آن سالها زيباسازى شده بود ، سفر به پايتخت درست 10 هفته طول مىكشيده است و كاروان همواره به وسيلهء كنترلهاى بين راه و بهويژه كنترلهاى گمركى متوقف مىشده است .
البته با وجود اينكه كارها بسيار بىاهميت بودند ، ولى طبيعتا همه نوع گمركى وجود داشته است . در گمركهاى ترانزيت كه در سفرهاى دور و عبور از چندين ايالت قابل پرداخت بودند ، بيشتر به كميت اجناس تا به ارزش واقعى آنها پرداخته مىشده است ؛ فاصله از محل واردات تا مقصد نيز محاسبه مىشده است . البته براى اينكه مبلغ زيادى پرداخت نشود يا مزاحمت زيادى ايجاد نشود ، بايد به كارمندان رشوه داده مىشد . هنگام گذر از روى رودخانهها - مثل ناربادا ، در سر راه به سوى شمال - بايد براى كلك ، مبالغى گمرك پرداخته مىشد . اين عينا براى واردات زمينى از طرف شمال نيز معتبر بود . البته چون اين كارها در دست هنديان ، ايرانيان ، و مغولان بودند ، در اينباره گزارشهاى زنده و گاه وحشتناك تجار انگليسى كه مثل فينچ وحشتزده ، سر و كارشان با راهزنانى بود كه در جنگلهاى انبوه مخفىگاههاى مطلوبى مىيافتند و اگر دستگير مىشدند ، به سختى مجازات مىشدند ، وجود ندارد ؛ فينچ ، « در پانى پات سرهاى چند صد نفر راهزن را كه به تازگى دستگير شده بودند و بدنهايشان را به تير كوبيده بودند » ، ديده است .
براى تجار خارجى برآمدن از پس بنيهها « 1 » ، تجار هندى ، كه مهارت آنها در واقع تا به امروز نيز ضرب المثل است ، يك تجربهء تازه نيز بوده ؛ فينچ اينچنين شكوه مىكند : « آنها مثل شيطان حيلهگر هستند ، نژادى مكار و ماهر ، كه بخش بزرگى از تجارت و اقتصاد در بخش خصوصى در دستان آنها بود » .
شايد سياحان به جوفروشان هندى برخورده باشند كه گروه گروه با اجناس خود كشور را زير پا مىگذاشتند و جو را بين راه مىفروختند . آنها سربازانى را كه در كشور مستقر بودند تأمين مىكردند و خود نيز تشكيلاتى تقريبا نظامى داشتند ، در چادر زندگى مىكردند و در جنگ نيز كسى مزاحم آنان نمىشد .
آنها بىطرف ، و فقط به فكر داد و ستد خود بودند كه در واقع براى كشور ضرورت حياتى داشت .
داد و ستد داخلى هند نقش بزرگى بازى مىكرد و ما اطلاعات دقيق در مورد توليدات استانها و شهرهاى مختلف را مديون مورخان مغول هستيم .
ايالت آگرا داراى ذخاير مس ، نقره ، و آهن بود و در خود شهر كه بازارهاى پررونقى وجود داشت ، اجناسى از طلا و نقره و همچنين گلدوزى و قلابدوزى و فرش توليد مىشد . تا زمانى كه آگرا پايتخت بود ، كارگاههاى سلطنتى كه در آنها تمام لوازم ضرورى دربار توليد مىشدند ، در آنجا قرار داشتند .
اين شامل فتح پورسيكرى نيز مىشود ؛ البته اين حاكمنشين كه از طريق يك خيابان بزرگ تجارى با
هامش
( 1 ) .banyas .