آهنين بر گردن داشتند و بههم بسته شده بودند با سر برهنه در آفتاب ، در وسط حياط ديده مىشدند .
حاكم قم شوهر يكى از دختران شاه است . شاهزاده خانم ، زن او در تابستان شهر گرم قم را ترك كرده و با اطفال و اطرافيان خود به كوهستان رفته است ، بنابراين اندرون حكومتى خالى بود و به دستور حاكم اين قسمت عمارت را در اختيار ما گذاردند .
چون حس كنجكاوى اروپائيان به شنيدن كلمه اندرون و حرم تحريك مىشود و مىخواهند وضع اين بنائى را كه غالبا وصف شكوه و جلال آن را در كتاب الف ليل خواندهاند ، بدانند ناچار بهطور اختصار به شرح آن مىپردازيم :
ما اكنون در قصر يكى از دختران عزيز پادشاه ايران هستيم ، مارسل با اينكه مىداند ترسيم نقشهء عمارتى مطالعات زياد لازم دارد به من تكليف كرد كه نقشهء اين اندرون را ترسيم نمايم و من هم پيشنهاد او را پذيرفتم .
ارتباط عمارت بيرونى با اندرونى به وسيله دهليز طويلى است كه در آن چندين در قرار دارد ، آخرين آنها بهطرف باغى باز مىشود كه در انتهاى آن دو عمارت مقابل يكديگر واقع شدهاند . يكى رو بهطرف شمال و محل سكناى تابستانى و ديگرى رو به جنوب و مخصوص زمستان است ، در زير اين عمارت بناهاى آجرى است كه آنها را زيرزمين مىگويند و در هنگام گرما به آنجا پناهنده مىشوند . عمارت تابستانى داراى سه سالن بزرگ است كه از پنجرههاى متعدد روشنائى مىگيرند .
در عقب اين سالنها اطاقهاى ديگرى وجود دارند كه درهاى آنها به سالنهاى اولى باز مىشوند و داخل آنها كمى تاريك ولى داراى هواى خنكى هستند .
در هنگام تابستان سكنهء خانه شب را در بالاى بام بسر مىبرند كه اطراف آن از ديوار احاطه شده است . طرف صبح به اطاقهاى اوليه مىآيند و همينكه هوا قدرى گرم شد به اطاقهاى عقب مىروند و بالاخره در وسط روز به زيرزمينها پناه مىبرند كه هواى خنك و مطبوعى دارند .
تمام اطاقها با گچ سفيد شده و بخاريها مختصر گچبرى و تزييناتى دارند . درها خيلى
سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى ) — صفحة 244
مساهمون: ناصر الدين شاه قاجار
ص٢٤٤