مانده بود زمين بخورم ، خدا رحم كرد . بعد وارد صحن شديم ، درها بسته بود ، صحن قورق بود . از حرمها به غير از امين اقدس كسى نبود ، فرستاديم عزيز السلطان را هم آوردند . در اين بين باران شديدى بنا كرد به باريدن ، زيارت كرديم ، قدرى ايستاديم ، كالسكه حاضر شد ، از صحن بيرون آمده سوار كالسكه شده رانديم .
از پل گذشتيم ، رفتيم خاكفرج ، بعد دور شهر گشتيم ، رانديم رو به مشرق براى امامزاده على بن جعفر ، از خاكفرج هم گذشته زديم به رودخانه ، با كالسكه از آب گذشتيم ، دور شهر هيچ راه كالسكه نيست . اين راه را موقتا امروز اعتضاد الدوله داده است درست كردهاند ، باوجود اين ، خيلى راه بدى است و بسيار مشكل است ، نهرهاى بدى دارد ، باران ديشب كه تمام صحرا را گل كرده ، باران امروز هم بيشتر كرده است . بايد دور شهر بگرديم و بيفتيم به راه جاده كاشان ، برگرديم . آنوقت بيائيم على بن جعفر .
خلاصه با كالسكه ، با كمال زحمت و صعوبت از اين راههاى بد گذشتيم . امين حضور ، امين خلوت ، ابو الحسن خان ، احمد خان و غيره در ركاب بودند . اعتضاد الدوله هم نقرسش دوباره عود كرده ، به قدر يك وجب هم دور زينش يراق گذاشته بود . همراه ما سوار بود ، گاهى جلو ، گاهى عقب مىتاخت و مىآمد .
جاى خرابههاى شهر قم و اطراف شهر را حاصل زيادى كاشتهاند ، اغلب اين حاصلها هم از متولىباشى و سادات متولى است ، بسيار شهر بزرگى بوده است قم ، كه از خرابههاى آن معلوم است . ديوارهاى دور شهر مثل ديوارهاى قلعه رى است ، ولى تمام خراب و بعضى برجها دارد كه ديده مىشود . آثارى از آنها باقى است ، اواخر شهر باغات زياد دارد . بايد از توى اين خرابههاى شهر برويم . يكى دو امامزاده هم طرف دست چپ جاده ديده شد ، اما پياده نشديم .
خلاصه از توى خرابهها رانديم . اين خرابهها خيلى تماشا دارد ، ولى خيلى هولناك است . دروازههاى خراب كه آثارى از آنها مانده است و جاهاى معتبر خراب خيلى ديده شد . از اين خرابهها رانديم رانديم . گذشتيم ، دوباره سربالا شديم ، راهى است بسيار بد ، با كالسكه هم نمىشد رفت ، پياده مىشديم ، سواره همچون زمين گل بود مشكل بود .
سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى ) — صفحة 112
مساهمون: ناصر الدين شاه قاجار
ص١١٢