مردمان معتبر خوب دارد ، همهجا توى كالسكه بوديم ، مىرانديم تا رسيديم به پل على خان ، با كالسكه از پل گذشتيم ، غلامها جلو مردم را گرفته بودند ، گفتم جلوشان را ول كنيد ، كه ريختند نزديك ، همه خوشحال بودند ، دعا مىكردند .
مهمانخانهء خوبى هم شهر قم دارد ، تا ببينم و تفصيلش را بنويسم ، بازار معمور خوبى دارد ، قدرى هم از توى بازار گذشتيم ، دكانهاى خوب دارد ، نانهاى سنگك سفيد خيلى خوب داشت . زنهاى قم همه چادر شب رختخواب سرشان مىكنند ، چادر شب زنها را كثيف كرده است .
خلاصه مىخواستيم از در صحن نو كه امين السلطان مرحوم بنا كرده است و اين امين السلطان تمام كرده است كه هنوز هم تمام نيست وارد بشويم ، خيلى به صحن مانده ، از كالسكه پياده شده همينطور پياده مىرفتيم كه هم ما مردم را درست ببينيم ، هم مردم ما را ببينند . درست مردم را ديديم تا وارد صحن شديم . ديگر بناى اين صحن از تعريف گذشته است ، كه بشود در اينروزنامه نوشت ، همينقدر مىنويسم ، همچه بنائى در ايران كه سهل است ، در تمام فرنگستان و چين و هند ، همچه بنائى نشده است . كاشى كارىهاى بسيار خوب مثل مينا كردهاند ، منارهاى كاشى بسيار بلند دارد ، يك حوض هم وسط صحن ساختهاند كه آب خواهد آمد ، اينجا معدن مرمر درآمده است كه مرمرهاى يك پارچه پنج ذرع طول دارد و ستونهاى سنگ بلند يك پارچه دارد كه از معدن همينجا درآوردهاند . مرمرهاى خيلى قشنگ دارد ، رگههاى قرمز و آبى دارد . ايوان آئينهكارى مىسازند كه هنوز ناتمام است ، مثل بهشت ، خيلى باصفا . علماى قم همه توى صحن بودند . آقا حسين مجتهد و ساير علما بود [ ند ] ، آقا حسين خيلى مجتهد خوبى است ، علما را ديده وارد حرم شديم ، زيارت كرديم . عزيز السلطان هم توى زيارت بود . بعد آمديم منزل ، منزل در همان عمارت قديم است كه شكل فتحعلى شاه و غيره دارد . تعمير كردهاند ، بد نيست ، حرم ما هم رسيدند ، صحن را قورق كردند ، حرم رفتند زيارت ، در بسته بود ، راه بسته شده بود كه براى ما چاى ، عصرانه بياورند . ما دوستاق 58 شده بوديم ، دوباره رفتيم زيارت . عصر هم فخر الملوك آمد ، خانم يك جورى كوچك شده است ،
سفرهاى ناصر الدين شاه به قم ( فارسى ) — صفحة 103
مساهمون: ناصر الدين شاه قاجار
ص١٠٣