ايام تشريق يازدهم ، دوازدهم و سيزدهم ذى الحجه الحرام است . چون عربان به واسطهء اختلاف فصول ، ذيحجهء واقعى را تغيير داده ذيحجهء نسئى قرار دادهاند لهذا نطفهء آن حضرت در ايام ذيحجه نسى كه آن سال در جمادى الاخر بود منعقد شده است . مقدار مكث مولود در بطن مادر از قرارى كه خداوند عالم قرار داده و طبيعت تقاضا نموده نه ماه تمام است . اگر پس و پيش افتد بهخلاف عادت و طبيعت است . پس نه ماه تمام دوازدهم ربيع الاول خواهد بود و عقل و نقل بر اين گواهى مىدهد . ولى اكنون معمول به خاصه ، هفدهم ربيع الاول و معمول عامه ، دوازدهم شهر مذكور است .
چون از نسئى ذكرى شد لهذا لازم گرديد كه از او نيز به مدلول الكلام يجر الكلام ذكرى بشود . نسئى كبيسه بود كه جهودان داشتند و آنچنان است كه جهودان را ماه قمرى و سال شمسى است و تفاوت سال شمسى را هر سه سال بر ماه آدار افزوده آن سال را سيزده ماه حساب كنند و اين در هر نوروز سال هفت بار يك ماه مىشود پس در هر نوزده سال هفت بار سيزده ماه مىشود كه آن سال سيزده ماه را كبيسه خوانند . اين كبيسه كردن بر جهودان فريضه است براى نگاهداشتن عيد فصح 177 كه اول عيد فطير خوار است . مدار دور بر نوزده از آن است كه چون نوزده سال شمسى را بر نوزده سال قمرى قسمت بكنند هفت ماه و سبع ساعت زياد مىآيد از آنجهت است كه به جهت ضبط حساب مدار را بر نوزده قرار دادند .
سالهاى كبيسه به گفتهء استاد ابو ريحان بيرونى در سوم ، پنجم ، هشتم ، يازدهم ، چهاردهم ، شانزدهم و نوزدهم است و از آن بود كه حضرت ختمى مآب صلى الله عليه و آله و سلم در ذى القعده الحرام سال هفتم از هجرى به عهد و پيمان ، به مكه تشريف آورده حج فرمودند كه اين ذى القعده ، به حساب عربان ذيحجه نسئى بود كه سال شانزدهم از دوره كبيسهء ششم بود .
سال و ماه در اول اسلام همچنين بوده بهسبب متابعت عرب مر جهودان را در حساب و كتاب . جهودان ماه سيزدهم را وادار خوانند كه « تالىآدار » است و به لغت عبرى كبيسه را عبر گويند بر وزن عضد ، يعنى آبستن به ماه سيزدهم و عربان نسئى مىخوانند يعنى ماه در آخر افكنده . ولى نسئى در لغت به معنى زن حبلى است چنانچه صاحب صحاح اللغه مىگويد . و اين معنى با عبر مناسبتر است .
القصه به حكم آيهء شريفه ،
« إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيادَةٌ فِي الْكُفْرِ »
و به حكم آيهء مباركه ،
« إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِنْدَ اللَّهِ اثْنا عَشَرَ شَهْراً فِي كِتابِ اللَّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ »
كبيسه در اسلام حرام شد . در آن سال كه حضرت رسالت پناه به زيارت بيت الله الحرام مشرف شدند سال كبيسهء هفتم بود ، سال حجة الوداع بود . برحسب اتفاق ذيحجهء نسئى با ذيحجه هلالى مطابق افتاد و حضرت در خطبهء حجة الوداع اين دو آيهء شريفه را بر امت خواندند : « ان الزمان قد استدار كهيانه يوم خلق السماوات و الارض » و كبيسه را در اسلام حرام فرمودند . سال و ماه هر دو قمرى شد و نسئى منسى شد . اين تفصيل چون خالى از فايده نبود بر مناسبت روز مولود حضرت رسالتپناه صلى الله عليه و آله و سلم تحرير افتاد .