تجار فرنگستان به جهت لشكركشى بوسنه در سنهء ماضيه تأخير افتاده است و قرار گذاشتهاند كه نصف بدهند و نصف را هم در مدت پنجسال با مرابحه بدهند كه اين نصف ، علاوه بر مرابحهء سالهاى آتيه خواهد شد . از اين جهت در روزنامهء « پنچ » انگليس كه آزادى است به اقسام عجيب و مضامين غريب از دولت عثمانى بلكه از همهء دولتها بد مىنويسند و ضرب مىزنند .
از دولت انگليس و وزراى دولت شكايت مىكنند . [ چرچل ] بسيار خوشبيان است . اغلب بيان مطلب را به كنايه و استعاره مىكند . فى الحقيقه هيچكس و هيچدولت گرفتار مضامين پنج نشود .
از كلنل جستن شل وزير مختار انگليس شنيده بودم كه مىگفت : « هركه در زبان و لغت انگليس درست آگاه نباشد معنى و مزه اشارات پنج را نمىفهمد . پس از آنكه نكتهء او معلوم شد خيلى مضامين لطيف دارد . » « سر هر نكته كه زد راه به جايى دارد » .
القصه ، وقت غروب آفتاب به منزل آمدم .
روز پنجشنبه يازدهم ربيع الاول :
صبحى ، حاجى محمد ابراهيم پسر مرحوم شريعتمدار حاجى ملا رفيع 174 كه در ده بود مراجعت كرده با اخوان به ديدن آمده بودند . بعد به ديدن عمه مكرمهء ملكزاده خانم كوچ عاليجاه محمود خان رشتى پسر قاسمخان فومنى رفتم . نهار آنجا موعود بودم . در آنجا خانم چرچل صاحب قونسول انگليس به ديدن آمد . از اهل انگليس است و در چند زبان استاد است .
عصرى ، به خانه مراجعت كرده جناب ناصر الملك آمده به اتفاق به بازديد حاجى محمد ابراهيم رفتيم . از آنجا ايشان براى روانه كردن چاپار دار الخلافه به منزل رفتند و من شب بود به زيارت بقعه [ اى ] كه مىگويند همشيره حضرت امام ثامن ضامن عليه السلام است رفتم . اهل گيلان خيلى اعتقاد دارند و كرامات چند از آنجا ديده شده . بست گيلان آن بقعه است و در فرامين سلف به امامزاده لال شوى معروف است .
وجه تسميه را چنين مىگويند كه : قديم آنجا آثار قبرى نبوده است ، جوانى در حالت مستى از آنجا مىگذشته ، مىخوانده و هرزگى مىكرده . صدايى شنيده است كه « لاىشوى » . و آن جوان لال شده آنجا افتاده است . بعد آنجا كاويدهاند آثار قبر پيدا شده است مسمات به فاطمه . اكنون مزار فايض الانوار آن حضرت محل رجوع خاص و عام است .
از شب يك ساعت رفته به منزل آمدم .
روز جمعه دوازدهم شهر ربيع الاول :
امروز روز عيد مولود حضرت سيد المرسلين صلوات الله و سلامه عليه است . اعتقاد عامه بر آن است و ثقة الاسلام محمد بن يعقوب كلينى 175 هم در اصول كافى 176 بالصراحه به اين معنى تحقيق كرده و در جام جم [ آنچه ] مسطور است آن است كه ، نطفهء مباركه آن حضرت در شعب ابى طالب در رحم پاك مادر در ايام تشريق قرار گرفت . چنانچه اخبار نيز دلالت بر آن دارد .