نباشد و نيز وقت او هم وسعت داشته براى طى مسافت تا مكه معظمه .
اين حجة الاسلام منقسم مىشود به سه قسم : حج تمتع ، حج قران و حج افراد . حج تمتع تكليف آن كسانى است كه از مكه معظمه دور باشند به قدر شانزده فرسخ يا بيشتر از شانزده فرسخ الى ما شاء الله . مثلا كسانى كه در مدينه يا در مصر يا در شام يا در عراقى عجم يا در تركستان يا آفريقا « 1 » يا در هر بلدى از بلاد باشند واجب است حج تمتع بهجا آورند . نمىتوانند عدول كنند .
اما حج قران و افراد ، تكليف آن كسانى است كه در مكه منزل دارند يا بيرون مكه منزل دارند ولى به قدر شانزده فرسخ دور نيستند بلكه كمتر از شانزده فرسخ دورند . اگر چنانچه اين گروه بخواهند حج تمتع بجا آورند در حال اختيار نمىتوانند . چون در بيان حج قران و افراد براى امثال ماها چندان فايدهاى نخواهد بود لهذا محض بصيرت ، بعد از حج تمتع بيان مجملى از اين دو نيز خواهيم نمود و فرق بين اين دو را با همديگر و با حج تمتع و صورت عمره مفرده را ذكر خواهيم كرد انشاء الله تعالى .
در رسالههاى مناسك حج ، علماى اعلام به تفصيل بيان واجبات و مستحبات و ادعيه وارده در حج تمتع را بيان فرمودهاند . بطورى كه همه كس نمىتواند درست ضبط و اخذ نمايد خاصه براى عوام بسيار دشوار است كه تميز ميان اجزاء و شرايط يا واجبات و مستحبات آن بدهند .
چه ، بسيار مىشود كه بعضى بواسطهء قلت ادراك ، مستحبى را بسيار دقت مىكنند در به جا آوردن آن و واجبى را ترك مىكنند به خيال مستحب بودن آن . چنانچه در سفر خيريت اثر مكه معظمه مشاهده شده بسيارى تلبيات اربعه را در محل وجوب ترك مىكردند ، كه اين بنده آنها را از تخت روان اعلام مىكرد كه وقت تلبيه است . آنها به خيال آنكه دعاى مستحبى است [ ترك مىكردند ] ولى دعاى مستحب را دقت مىكردند در خواندن آن . همچنين بسيار ديده شد كه بعضى محض خواندن دعاى مستحب در نزد حجر الاسود ترك مىكردند واجبى را كه محاذات جزء اول بدن باشد به جزء اول حجر الاسود و هكذا .
بنابراين ما ، در بيان حج تمتع اكتفا مىكنيم به جميع واجبات از اجزاء و شرايط و ترك مىكنيم مستحبات و ادعيه وارده را ، تا به آسانى حفظ و ضبط آن به عمل آيد و هم بدانند كه بايد چيزى از اين را ترك نكنند . زيرا كه در اين روزنامه آنچه مرقوم شده همه واجب است و ترك آنها غير جايز و بالله التوفيق .
بدان كه حج تمتع مركب است از دو عبارت : يكى عمرهء تمتع كه اول بهجا آورده مىشود و يكى حج تمتع كه در ثانى بهجا آورده مىشود . اين دو عبارت به هم پيوسته و مربوط است . اگر عمره ، پيش بهجا آورده نشود و عقب از حج بهجا آورند به جهت عذرى ، آن عمره مفرده خواهد بود . زيرا كه مفرده يعنى منفرده و تنها . و چون عمره متصل به حج نيست و تنها است از اين جهت مفرده مىگويند و نيز آن عبادت دوم كه حج تمتع باشد در اين فرض چون به عقب عمره به عمل نيامده حج افراد زيرا كه تنها است و گسسته شده از عمرهء سابق . اين بود بيان مفرده از
هامش
( 1 ) متن : افريقيه .