شهر مسافت بعيده است .
القصه ، از اينجا به مقبرهء ابراهيم پاشا رفتم كه در نزديكى مقبرهء امام شافعى است . در اين مقبره همهء اولاد محمد على پاشا ، توسن پاشا ، عباس پاشا و غيره و غيره مدفون هستند . « ميرزا سنگلاخ خراسانى » 71 در آن سنگهاى مرمر ممتاز كه هر ضلعى يكپارچه مرمر است به خط نستعليق ، كتيبهاى نوشته كه هيچ به قاعدهء خط نستعليق قديم نيست . اين شيوهاى است كه خودش اختراع كرده است . در مصر ، خط ثلث را بسيار خوب مىنويسند . چون خط نستعليق در آن صفحات متداول نبود ، در نظر مصرىها خيلى جلوه كرده است . چند جا اسم خود را به عبارات غريب رقم كرده كه يكى [ اين ] است ،
« راقمه سنگلاخ عيسى دم * كه اوست مُحيى اموات از زبان قلم »
در اينجا مناسب شد كه سال وفات محمد على پاشا و ابراهيم پاشا را ثبت كنم : محمد على پاشا در سنهء يك هزار و صد و هشتاد و سه هجرى در بلدهء قواله متولد شده و خود اول سلسله است و از شخصهاى يگانهء دنيا است ،
خلف بن احمد فى الخليفة واحد * لكنه مرب على الالاف
[ محمد على پاشا ] در سنهء يك هزار و دويست و نوزده هجرى به حكومت مصر از جانب دولت عثمانى سرافراز شده ، در زمان سلطان محمود خان حجاز و شامات را تصرف كرده و خود را خديو اعظم ناميد . يك دو سال از عمر او مانده به جهت خبط دماغ ، انزوا اختيار كرده [ و ] اختيار كلى را به ابراهيم پاشا اكبر اولاد واگذار كرد . در شب سيزدهم رمضان سنهء يك هزار و دويست و شصت و پنج هجرى در اسكندريه وفات يافت و نعش او را به مصر آورده در جامع خود دفن كردند .
ابراهيم پاشا نيز در زمان حيات او در سنهء يك هزار و دويست و شصت و چهار وفات يافت . وفات ابراهيم پاشا را به جهت ناخوشى كه داشت از محمد على پاشا پنهان كردند . تا وفات يافت از اين قضيه اطلاع به هم نرسانيد . عباس پاشا برادرزادهء او بعد از وفات ابراهيم پاشا متصدى امور شد كه بعد از محمد على پاشا هم باز به رياست مصر ، او رسيد .
« هوبر پاشا » ناظر امور خارجه كه وزير [ امور ] خارجه است ديروز و امروز به ديدن آمده بود . من به سياحت رفته بودم . ميرزاى رضى خان را به احوالپرسى او فرستادم . عذر خواست كه : « چرا بىخبر زحمت كشيده آمدهاند . »
روز يكشنبه بيست و هشتم شوال :
اول به تماشاى « سراى جزيره » رفتيم و از نيل گذشتيم . قنطرهء بسيار خوبى از آهن ، اسماعيل پاشا خديو مصر در سراى نيل قرار داده كه نهايت امتياز [ را ] دارد . اين قنطره در كنار قشله و « سراى نيل » واقع است كه چهار سال قبل از اين خديو مصر ساخته است . طول اين قنطره كه پيموديم چهارصد و چهارده ذرع و عرض او دوازده ذرع است . گاهى براى عبور كشتىها بار مىكنند و مىبندند .