كاف عربى و فاء - در لغت عرب به معنى قريه است ، كفر فلان ، كفر فلان . در بغداد و مصر و عربستان [ كفر ] بسيار است . در اينجا - كفر الزيات - يا زيتون مىفروختهاند يا ملك شخصى زيتفروشى بوده كه به او نسبت داده و « كفر الزيات » گفتهاند .
روز جمعه بيست و ششم شوال :
پنج ساعت از دسته گذشته خيرى پاشا مهردار و مدير امور مصر كه در حضرت خديو به معنى وزارت باطنى دارد به احوالپرسى آمده بود كه : « خديو رعاف كرده و خيلى ملول است كه ملاقات مثل شما مهمانى ، به تأخير افتاده است . »
پس از اداى مراسم مهربانى رفت . بعدازظهر حسن پاشا پيغام داد كه : « كالسكه حاضر است ، اگر به جايى به گردش مىرويد اعلام بكنيد . »
گفتم : « زيارت قبور اوليا مناسب است و زيارت قبر سيده نفيسه و امام شافعى روز جمعه مستحب . از تماشا و تفرج حساب نمىشود . »
چهار ساعت به غروب مانده با حسن پاشا و ميرزا احمد خان جنرال قونسول رفتيم . از نهر احداثى اسماعيليه گذشتيم . پل خوب آهنى بر آن ساختهاند . در عرض راه از كنار باغ نزهت گذشتيم كه خديو مصر براى تماشاى عامه ساخته است . از صبح تا عصر هركه به تماشا برود پول نمىگيرند . از دو ساعت به غروب مانده كه موزيكان مىزنند تا سه ساعت از شب رفته هركه داخل شود دو قروش مىگيرند . از آنجا گذشته از ميدانى كه شكل ابراهيم پاشا والد خديو مصر را سواره از مفرغ ريختهاند [ و ] در ميان ميدان بالاى صفه نصب كردهاند تماشا كرديم . در عرض راه مسجد عالى عتيقى بود كه خيلى بناى مستحكم [ ى ] است ، گفتند از بناى سلطان حسن است و بعضى « حسن شاه » مىگويند . در كتاب « حسن المحاضره فى احوال المصر و القاهره » نوشته است كه : « اين بنا از سلطان ابن ملك الناصر محمد ابن قلاوون است كه در سنهء هفتصد و پنجاه و هشت ساخته است و در مدت سه سال به انجام رسيده است . »
از آنجا به قبر امام شافعى رسيديم . در مصر عتيق يعنى مصر فسطاط 67 در سفح جبل مقطّم است . اسم او « محمد ابن ادريس » است و از ائمهء اربعه و قريشى نسب است . در سنهء يكصد و پنجاه متولد شده و در رجب سنهء دويست و چهار در مصر وفات يافته است . خاقانى در اين قطعه كه در ستايش خود گفته ، مىگويد :
چون زمان عهد سنايى درنوشت * آسمان چون من سخنگستر نزاد
بو حنيفه اول شب درگذشت * شافعى آخر شب از مادر بزاد
در فلان تاريخ ديدم كز جهان * چون فرو شد بهمن ، اسكندر بزاد
در قديم گنبد و بارگاه مختصرى داشته . ملك شمسه كه مادر ملك العادل است در سنه ششصد و هشت هجرى اين گنبد رفيع را ساخته است . در جنب قبر شافعى تحت آن گنبد چند قبر ديگر است . خادم گفت : « از اولاد عبد الحكم صحابى است . » به تاريخ رجوع كردم بر من چيزى معلوم نشد . در ضريح را نيز باز كرده بالاى ضريح چوبى ، روپوش مفتولى خيلى اعلا ، خديو