قريب دو فرسخ است كه كشتيها داخل اين بوقاز مىشوند ، و از ميان توپهاى دو طرف مىگذرند . و جريان آبى نيز كه از درياى سياه وارد مىشود آن نيز ممانعت بزرگى است كه كشتى بخار با زور عبور مىكند ، و كشتى بادى هرگاه باد مخالف و پرزور بيايد مشكل بتواند حركت كند ، و در ظاهر اين قلعجات خيلى خطرناك است ، و در باستيانها توپهاى قوى ديده مىشود كه عثمانيها اعتقاد كاملى به آنجاها دارند ، باوجود اين نتوانستند در سنهء 1807 عيسوى « 1 » مانع از عبور كشتيهاى جنگى انگليس بشوند ، در آن وقت كه نتوانستند مانع شد ، حالا يقين است با اين واپورها كه ما داريم چند كشتى فرانسه كافى خواهد بود كه از آن مكان بگذرد .
در شهر داردانل
فرداى آن روز از كشتى پائين آمده نزد قونسول انگليس رفته از او خواهش كردم مرا نزد پاشائى كه در قمقلعه متمكن است برد - و آن قلعهء حاكمنشين بوقاز مذكور است - همراه قونسول وارد شهر دردانل كه بقرار هفت و هشتهزار سكنه داشت شديم : شهر بسيار كثيفى به نظر درآمد ، كوچههاش همه سنگ و مملوّ از كثافت ، و سكنهء آنجا نصفى از عثمانى و باقى ارمنى و جهود بودند ، و اين علايمى كه ديده مىشد آشكار مىنمود كه ملت عثمانى روزبروز در تنزل [ است ] ، و تنزل اين ملت را به غير از نادانى هيچ جهت ديگر نخواهد بود ، و چندان طول نخواهد كشيد كه بكليه تمام خواهند شد . سليمان پاشا كه حاكم و مباشر آن قلعجاتست جوان قابل و تربيتيافته و زبان فرانسه را خوب
هامش
( 1 ) - در نسخهء ديگر 1800 نوشته شده است - در نسخهء اصل 187 ضبط شده و قطعا به صورت بالا صحيح است .