و انسانيت كه شيوهء فطرى اهالى فرانسه است به عمل آورده تدارك ناهار خوبى ديده بودند . بعد از صرف ناهار مشغول گردش كارخانهها شدند اولين كارخانه كه مشاهده افتاد عرق گوگرد بود كه از ملاحظهء اوضاع آن عقل حيران بود . هجده باب اطاق سربى ساخته بودند كه هراطاق چهل ذرع طول و ده ذرع عرض و ده ذرع ارتفاع و كلفتى ديوار سربى نيم گره بود . و هريكى از اين اطاقها يكصد و پنجاه هزار قران كه پانزده هزار تومان ايرانى باشد تمام شده بود . گوگرد را كه ميسوزانند بخارش داخل اين اطاقهاى سربى مىشود و در اطاق بخار رقيق گرديده جميع مىشود ، و بجاى ديگر ريخته مىشود ، و هيچ فلزى غير از سرب طاقت حدّت جوهر گوگرد را ندارد آن هم تا شصت درجه ، اگر بخواهند علاوه بكنند فوق طاقت سرب خواهد بود و تا شصت و شش درجه حدّت جوهر گوگرد را مىرسانند ؛ ولى از ظرف طلاى سفيد كه يك نوعى از فلزات است و بسيار سخت و محكم و از قرارى كه تقرير مىكردند از همهء فلزها قايمتر مىشود زيرا كه تجربه كرده بودند هيچ فلز طاقت حدّت شصت [ و ] شش درجه جوهر گوگرد را نميتواند بياورد ، دو عدد ديگ طلاى سفيد در آنجا مشاهده كردند كه هركدام شش هزار تومان ايرانى قيمت داشت . ساير اوضاع اين كاخانه را از اينقرار بايد قياس كرد .
كارخانهء قلياسازى و كارخانههاى ديگر
دومى كارخانهء قليابسازى بود كه قلياب را بطورى تصفيه مىنمايند كه مثل نمك بسيار سفيد مىشود ، و آن نمك را براى آب كردن اجزاى بلور مىسازند . كارخانهء نجارى بود كه بدون استاد نجار تخته شيشه بريده و ساخته بيرون مىآمد . كارخانهء آهنگرى بود كه با يك چرخ بخار چندين جا چرخهاى كوچك و استادان متعدد در كار بود . كارخانهء