در كشمكش هستيم ، و منتهاى كارى كه از ما ساخته مىشود ، اين خواهد بود كه پس از تعهد تخليه هرات ، حضرات را اينقدر معطل بكنيم ، تا در خصوص ساير تكاليف ايشان جواب از اولياى دولت عليه برسد .
منظورات انگليس از ساير نوشتجات [ كذا ] من معلوم است . وظيفه [ اى ] كه در اين مسايل بر خود قرار دادهام اين است كه حتى المقدور اسباب دورى جنگ بشوم . و ليكن در ضمن اجراى اين وظيفه بقدرى كه ممكن باشد اهتمام تمام خواهم كرد ، كه اولياى دولت ايران در اختيار خود باقى بمانند كه اگر راضى به قرارداد اينجا نباشند ، مصلحت خود را بطور ديگر حفظ نمايند .
حق مطلب اين است كه تكليف فدوى روزبروز مشكلتر مىشود ، زيرا كه از يك طرف تمكين تحكّمات حضرات را منافى غيرت شخص خود مىبينم و از طرف ديگر جنگ با انگليس را مصلحت دولت خود نميدانم .
خلاصه عرض بنده اين است كه بايد همهء تكاليف دولت انگليس را باندك تفاوت قبول كرده و يا بايد اعلام جنگ نمود و در انتخاب اين دو تكاليف بنده عرضى ندارم ، زيرا كه از بس در اين مسايل گفتگوى زياد شده است ، بصيرت اولياى دولت عليه احتياج بعرض جديد ندارد ، يا جنگ با انگليس يا تمكين بدانچه مىخواهند .
خارج از اين دو شق هرراهى كه پيش گيرم ، باز آخر الامر منجر بيكى از اين دو شق خواهد بود .
اصل مسأله اين است كه عرض شده ، فروعات آن از قراريست كه عرض خواهد شد . ولى اين را هم عرض بكنم كه هرچه اين گفتگوها در ميانه طول بكشد ، مايهء مزيد تكاليف خواهد شد ؛ چنان كه شده است . اولياى دولت عليه در اين صورت نبايد خود را بتصورات بى جا معطل نمايد ، بايد هرچه زودتر يك عزم آخرى اختيار كند . اگرچه بعد از چند روز پس از تشخيص تكليف آخرى ، آدمى مخصوصا روانه دار الخلافه خواهم نمود ،
سفرنامه فرخ خان امين الدوله ( مخزن الوقايع ) ( فارسى ) — صفحة 130
مساهمون: حسين بن عبد الله سرابى
ص١٣٠