اين است كه دولت انگليس نمىتواند از هرات بگذرد ، و بايد دولت ايران انگليسها را از حالت هرات كاملا آسوده نمايد .
بعد از نوشتن كاغذ آخرى بايلچى انگليس ، سواد آن را با واپور گذشته ارسال داشتهام .
ايلچى انگليس دو سه دفعه آدم فرستاد ، و آخر الامر به خط خود كاغذى به اين مضمون نوشته ، كه از جانب دولت انگليس ، تكاليف تازه به طهران فرستاده نشده . بنده اول بر سبك كاغذ ايشان بعضى ايراد [ ها ] گرفتم ، و جواب آن را ناقص گذاشتم . ايلچى دوباره نايب خود را فرستاده اظهار داشت كه اگر در باب هرات جواب كافى ندهد ، پيش از اين گفتگوهاى ما حاصلى نخواهد داشت . بنده چند روزى مهلت خواستم ، و پس از تفصيل ملاقات رشيد پاشا و استفسار رأى ايلچى فرانسه ، آخر الامر مصلحت را در آن ديدم كه تخليهء هرات را صراحة تعهد نمايم .
پيغامات انگليس و جواب آخرى بنده عليحده نوشته شده است . جواب بنده عمدا قدرى مبهم شده است . در باب تلافى خسارت هرات جواب قطعى را محول بر رأى اولياى دولت عليه كردهام . احتمال ميرود بفرمائيد بفلان دليل حرف انگليسها بيجاست و ميبايست بفلان دلايل ايشان را ساكت بكنى . بلى ، دلايل محق بودن ما زياد است ، اما جاى گفتگو و استدلال باقى نمانده ، چنانچه ايلچى انگليس صراحة گفته بود كه من نميگويم شما حق داريد يا نداريد ، من با شما مذاكره نميكنم .
من از جانب دولت انگليس بشما حكم ميكنم .
بعد از آنكه مذاكره دو دولت به اين مقام كشيد ، معلوم است كه بجز از توپ دليل ديگر مسموع نخواهد بود . انگليسها خود بهتر از ما ميدانند كه ما چهقدر محق هستيم . معنى حرفها و تكاليف ايشان اين است كه ما زور داريم و شما بايد تمكين نمائيد . با اين حالت طرف مقابل ، باز سى چهل روز است كه
سفرنامه فرخ خان امين الدوله ( مخزن الوقايع ) ( فارسى ) — صفحة 129
مساهمون: حسين بن عبد الله سرابى
ص١٢٩