نموده است . كاپيتن هنت انگليس نيز كتابى دربارهء آن نوشته است و اين هردو كتاب به فارسى ترجمه و چاپ شده است .
از همه مهمتر نامههائى است كه ميرزا آقا خان نورى براى فرخ خان امين الملك نوشته است . سواد اين نامهها در كتابچهاى بنام « كتابچهء دستور العمل » جمعآورى شده و اكنون در اختيار جناب آقاى حسنعلى غفّارى معاون الدوله نوادهء مرحوم فرّخ خان است .
در يكى از اين نامهها نوشته شده است : « . . . كشيكچىباشى به فارس رفت با ده هزار نفر قشون مستعدّ يعنى آنچه سابق بود . ايلخانى ابو الملوك به كرمان رفت و ميرود با پنج هزار تركمان كه جعفر قلى خان ايلخانى مىآورد . على قلى ميرزا با افغانها يعنى سردارها ميرود بحكومت هرات كه آنجا بماند و حسام السلطنه با سردارهاى افغان و قشون بروند بسر قندهار ، ليكن بىمآل و معيوب است . اظهار حيات بجهة مصالحه البته البته البته . اقدام بمصالحه بكن و بگذران كه قدرت زياده از شش ماه در ما و قشون ما نيست فى التاريخ . . . » [ 7 جمادى الثانيه 1273 ] .
در نامهء ديگر مينويسد : « . . . زيادتر از همه درد بىپولى است از شما كه نميتوان پنهان داشت كار بجاى ( كذا ) رسيده است كه اشرفىهاى دوهزارى عهد آقا محمد خان را كه در خزانه به قدر هشت و نه هزار تومان [ بود ] بيرون آورده سكّه زده و بخرج ميدهيم و هرروز اخراجات است كه صد هزار و پنجاه هزار سردرمىآورد . . . »
اينكه آقاى خان ملك ساسانى مينويسد : « . . . ميرزا آقا خان نورى خود را دستپاچه و وحشتزده نشان داد و شاه را از بىحساب بودن قشون انگليس و اشغال سرتاسر خاك ايران ترسانيد « 1 » . . . » از نوشتههاى ميرزا آقا خان هم برمىآيد و البته با نسبت مواضعهء صدراعظم با انگليسها هم منافات ندارد به اين معنى كه صدراعظم در عجز ايران
هامش
( 1 ) - سياستگران دورهء قاجاريه ص 29 .