آنجا را مىتاختند . كوفه در طرف مشرق نجف است . قلعهء مباركه دور در دارد . يكى درى است كه در به دو بناى قلعه مفتوح شده [ و ] متصل است به تل جودى ، و درى ديگر رو به دريا است كه [ حاجى سميع اصفهانى ] در سنهء هزار و دويست و چهل و هفت ( 1247 ) ، جهت سهولت محتاجين به دريا ، باز كرده [ و ] معروف است به باب السميع . صحن مقدس در وسط شهر است . پنج در دارد . يكى در ديوار قبله كه [ به ] باب القبله معروف است و دور دردر ديوار شرقى كه يكى از صحن مقابل در حرم مبارك ، كه به ايوان طلا است ، واقع شده و در خارج صحن به دروازهء شهر و بازار شاه عباسى 11 است و يكى ديگر به بازار جديد محل سكناى بزازها باز مىشود و يك در در ديوار شمالى است [ كه ] [ آن را ] باب الطوس نامند به دو ملاحظه ، يكى اينكه بهسمت مشهد رضا عليه السلام واقع است و يكى اينكه شيخ طوسى عليه الرحمه آنجا مدفون است و در ديگر در ديوار سمت مغرب است كه اين سنوات كارگزاران دولت عثمانى گشوده و باب السلطانى و باب الفرج نامند . در همان ديوار ، قرينهء آن ، در تكيهء بكتاشى واقع شده و از دولت مخارج آنجا را مىدهند . در جميع ولايات روم تكيهء بكتاشى دارند .
حرم مطهر در وسط و رواق مبارك در دور و ايوان طلا در طرف زير پاى مبارك رو به مشرق است . گنبد منور از خارج طلا و از ميان چينى معرّق است كه به طلا و لاجورد ميناى برجسته كردهاند . [ به ] درب رواق مبارك زنجيرى آويخته است . گويند زنجيرى است كه نادر شاه را بدان بسته و تا درب حرم مبارك كشيدهاند .
چهلچراغ همايونى در طرف ايوان طلا درب حرم عرش قوام آويخته و هر شب تا به صبح براى دعاى سلامتى وجود مسعود شاهنشاهى روحنا فداه دهان و زبان گشوده دارند .
دو مشكوة 12 طلاى خسروى در پيشروى مبارك قامت افراشته ، بر عدل و نصفت خديوانه عدلينى صادقند و برهانى روشن . جقّهء پيشكشى قبلهء عالم در ميان جاى دو انگشت مبارك آويخته و اشاره از آن است كه فرق فرقدانساى همايون شاهنشاهى در حفظ انامل 13 يد الّلهى است .
اسباب زينتى كه ايام شرفيابى اين غلام ، سواى پيشكشى و نذور همايونى ، در حرم مبارك موجود بود به موجب تفصيل [ زير ] است :
قنديل طلاى بزرگ و كوچك مرصّع بيست و دو قطعه ، قبهء بالاى ضريح مبارك طلا و مرصّع هشت قطعه ، قبهء مرصّع بزرگ طرف قبلهء ضريح علاوه بر قبههاى ديگر دو قطعه ، شمعدان پيشكشى سلطان روم ، تخمينا يك ذرع ارتفاع دارد . زوج [ دو ] ، تاج مرصّع هندى در ميان قفس آيينه [ يك ] قطعه .
قنديل نقره زياد است ، امّا يكى كه ما بين درهاى حرم مطهر است زياده از يك ذرع طول و قطر دارد . زيورى كه ميان ضريح جاى دو انگشت مبارك است ، كه قابل ضبط و عرض است ، به موجب ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ ؟ ؟
سفرنامه عضد الملك به عتبات ( فارسى ) — صفحة 154
مساهمون: عليرضا عضد الملك
ص١٥٤