تشريفاتى كه بايست و شايست براى تهنيت ورود هديهء همايونى ترتيب دهد 9 آماده داشته بود .
بعد از ورود به جلگهء قصر [ شيرين ] ميرزا محمد رضاى منشى كارپردازخانه و ميرزا بيگ نايب خانقين هم ، كه آن روز از خانقين آمده بودند ، آمدند . آثارى كه از بناهاى قصر باقى است ، رفته ، ملاحظه نمودم . و آن آثار اين است كه اولا اثرجويى از سنگ هست به عرض سه ذرع كه يك ذرع و كسرى آبگير است و باقى ، سنگهاى طرفين جوى است . ثانيا اثرى كه از عمارت باقى است دو مكان است : يكى عمارت وسيعى است كه از آجر و سنگ ساختهاند [ و ] بعضى از اطاقهاش باقى است . و ديگر جايى است به وضع كرياس 10 هاى عمارات عاليهء بسيار مرتفع و وسيع ؛ زياده از دو ذرع قطر ديوار دارد . و ديگر آثار ابنيهء عاليه زياد است . و جلگهاش ناهموار و پست و بلند است .
رودخانهء حلوال از پل ذهاب [ به ] آنجا مىآيد و از آنجا به خانقين مىرود و در وسط راه غزل رباط ملحق مىشود به رودخانهء سيروان كه سرچشمهء آن هم در سنقر كليايى است و رودخانهء درهشير هم كه در ذيل ذهاب جارى است يك فرسنگ و نيم زير دست ذهاب به طرف دست راست برمىگردد و مىرود تا به رودخانه سيروان ملحق مىشود . و در ميان خرابههاى قصر تيهوى زياد داشت . در اطراف رودخانه هم به هرجا كه آب مىنشيند زراعت مىنمايند .
آبادى [ اى ] كه حالا آن منزل دارد رباطى است از زمان صفويه ، و ما بين رباط و رودخانه قريب صد و پنجاه خانهء رعيتى است . آجر و سنگى كه آنجا كار كرده و مىكنند از عمارات خسروى است . از كوهى كه در طرف غربى قصر است گچ بسيار ممتاز مىآورند . از قرارى كه معلوم شد اين آبادى در اين دولت بىزوال به هم پيوسته است و ان شاء اللّه تعالى به فرشكوه خسرو فريدونفر روحنا فداه ، [ و ] به اهتمام صداقت فرجام ملك نياز خان ، روز به روز آبادىاش در تزايد است . از هر طايفه و از صاحبان هر حرفه به آنجا آدم مىآورد و مساعده مىدهد . از قرارى كه خودش مىگفت مىخواهد ان شاء اللّه تعالى نوعى بشود كه آبادى قصر با آبادى خانقين برابرى نمايد و حقيقة ملك نياز خان خوب خيالى كرده و شخصا نوكر كافى باعرضهاى است . هرجا كه در تحت كفايت اوست آباد و رعيتش در رفاهيت و آسايشاند . حسن خان هم در مقام خود خوب است . اگرچه از جانب ديوان مأمور است ، ولى همانطور كه نسبت به ملك نياز خان جزو است ، ملك نياز خان را از حسن رفتار و سلوك خود آسوده دارد و شخص كاردان قاعده فهم درست رفتارى است ؛ نوعى حركت مىنمايد كه در مقابل مأمورين دولت عثمانى اگر بيشى نداشته باشد كمتر نيست . مثلا در خانقين قائم مقام [ آنجا ] براى خود از تنخواه دولت خانه ساخته است . مشار اليه نيز در مقابل براى خود در قصر [ شيرين ] خانه [ اى ] بنا نهاده و در جميع طرزوطور بر آنها بيشى و تفوق مىجويد .
به اين جهات خيلى مقروض شده است . رعايت او لازم است و براى خدمتگزارى زوار
سفرنامه عضد الملك به عتبات ( فارسى ) — صفحة 106
مساهمون: عليرضا عضد الملك
ص١٠٦