تلفات زياد بوده شكى نيست . قبرستانهاى بزرگ پرا « 1 » و اسكودار « 2 » پر از قبرهاى تازه بود و قسمتهاى نزديك شهر در اثر كندن قبور تازه شباهت به زمين تازه شخم زده داشت و امكان نداشت كسى از آنجا عبور كند و اجسادى را كه به آرامگاه ابدى ميبردند مشاهده نكند . در سربازخانه راما چيفليك « 3 » از دو رژيمان سرباز نصف تلف شده بودند در بيوك درچ « 4 » هم كه چهارصد نفر ساخلو داشت به همين نسبت تلفات داشتند . گاهى كه براى گردش به تپههاى مجاور ميرفتيم دائما ميديدم كه دستهدسته مبتلايان را به كلبههاى موقتى كه مخصوص آنها دور از شهر ساخته بودند انتقال ميدادند تعداد اين كلبهها دائما رو به افزايش بود . در سنت ديمترى « 5 » كه يكى از محلات اسلامبول و نزديك قرن الذهب « 6 » است يك شهرى از اين كلبهها ساخته شده بود . امكان نداشت كه كسى از منزل خارج شود و آثار مرض را مشاهده نكند . پرستاران مريضخانههاى مخصوص طاعونىها جلو در و پنجره خانهها ديده ميشدند و وجود آنها حكايت از آنچه در درون خانه ميگذشت ميكرد ، غالبا در كوچه و بازار اشخاصى را ميديدم كه مانند اسكلتى با كومك عصا و به زحمت راه ميروند و همه با آنها راه ميدهند و بسرعت از آنها دور ميشوند . آنها كسانى بودند كه گرفتار طاعون شده و از مرگ جسته بودند . اروپائيها و كسانى كه براى مصون بودن معتقد به احتياط كارى و اتخاذ تدابير لازم بودند با شنلهاى مشمع و يا آلوده به روغن حركت ميكردند و با عصاهايى كه در دست داشتند اشخاص مظنون را از خود دور ميكردند و اما شاهزادگان نگونبخت وقتى به كانون ناخوشى يعنى اسلامبول وارد شدند و آثار وحشتناك مرض را ديدند ترس و نگرانيشان بيشتر شد . اولا بواسطه خطرى كه در مدت اقامت در اسلامبول متوجه آنها بود و ثانيا در مسافرتى كه در آسياى صغير در پيش داشتند خطر سرايت بيشتر بود و نگران بودند چگونه احتياطات لازم را براى جلوگيرى از سرايت مرض اتخاذ كنند . در اسلامبول موفق شده بودند خودشان را در يك نوع قرنطين محفوظ دارند . مقررات بهداشتى كه شنيده بودند براى جلوگيرى از سرايت مرض مفيد است وضع كرده بودند . قدغن كرده بودند كه هيچكس را بدون اجازه وارد نكنند . جعبهاى مخصوص دود دادن و ضدعفونى كردن تهيه كرده بودند . كسانى را كه ناچار بودند بپذيرند بجاى آنكه روى صفه و ديوان
هامش
( 1 ) -Peraقسمت اروپائى اسلامبول
( 2 ) -Scutariقسمت آسيائى اسلامبول .
( 3 ) -Rama Chifflic( 4 ) -Buoyoak Derch( 5 ) -Saint Dimitri( 6 ) -Golden Hornبندرگاه اسلامبول .