حاصل مىشد به نظر رسيد . نهايت محبت و كمال مهربانى و معذرت را به عمل آورده و شربت و قهوه صرف شد . بعد از او سؤال كردم كه اهل كدام مملكت ميباشيد . بيان نمود كه اصل من انگريز است . از طايفه [ اى ] كه بفكر و تدبير بعضى از ممالك ينگى دنيا را مسلط و در آنجا متوطن گرديده و تولد من در آن مملكت شده است و اكنون به جهت سياحت بممالك عثمانى آمدهام و چنديست كه در بيروت متوقف ميباشم . پاره - [ اى ] از قواعد ينگى دنيا صحبت داشته شده ، زبان عربى را و كمى از تركى را بد حرف نميزد . مملكت روس و تفليس و آذربايجان را نيز سياحت نموده بود . پرده [ اى ] كه نقشهء عالم را بطور وضوح در آن نقش كرده بودند در مقابل آويخته بود . پاره [ اى ] تماشاى نقشه كرديم و حدود هر مملكت را به نظر دقت سنجيديم بعد از آن دو كره آورده كه اينقدر خوب و استادانه ساخته بودند كه ديده از ديدنش سير نمىشد . يكى كرهء ارض بود . به همان قسم بحر محيط و اقاليم سبعه و حدود هر مملكت را بطور بسيار پاكيزه نقش كرده بودند . و ديگرى كرهء آسمان كه دوازده برج و اشكال كواكب ثوابت را بطوريكه از منجمين و متقدمين در ايران مشهور
تماشاى كره زمين و آسمان
است و به همان تصاويرى كه ايشان تصور نمودهاند ، و اهل رصد و زيج سنجيدهاند نقش نموده بودند . و اعتقاد او بدلايل چند كه اقامه مىكرد چنين بود كه دريا محيط بكرهء ارض نيست بلكه مثل منطقه احاطه بدور زمين دارد و ينگىدنيا آنطرف آب واقع است و مقابل به اين طرف زمين است و كرهء زمين بخلاف مشهور متحرك و كرهء آسمان ثابت است . چون درست
سفرنامه رضا قلى ميرزا نايب الاياله ( نوه فتحعلى شاه ) ( فارسى ) — صفحة 274
مساهمون: رضا قلى ميرزا نايب الاياله
ص٢٧٤