مىنهادند و بخواست او در موقعيتى ديگر دست بمبارزه مىگشادند .
( 1 ) من در پى فرصتى بودم كه اين شبهه را از اقدام حضرت ابى محمد الحسن فرزند پيامبر در مورد صلح بر طرف سازم و با دلايل علمى ، حقيقت را بيان سازم و پرده از چهرهء اين واقعيت بردارم ولى گرفتاريهاى سنگينى كه بر دوش ميكشيدم مرا از انجام اين وظيفه بازميداشت ولى اكنون بطور اختصار به اين مسئلهء حساس اشاره ميكنم و بدفع اين شبهه ميپردازم اميد آنكه سخن من به صورت دانهاى درآيد كه درختى بارور از آن برخيزد و فرصتى پيش آيد كه نگارندگان آزاد با قلمهاى تيز و پرتوان خود به همراه انديشمندان بزرگ به روشنگرى حقايق بپردازند .
اتفاقا اين شبهه پيشينهدار است و در زمان امام هم گروهى افراد كوتهانديش از ياران حضرت حسن به صلح امام اعتراض داشتند و امام را بخاطر نجنگيدن با معاويه سرزنش ميكردند تا بدانجا كه خطر قتل امام پيش آمد و عدهاى از ياران امام بحضورش آمدند و خشنترين سلامها را به او دادند و گفتند « سلام بر تو اى خوار كنندهء مؤمنان » .
البته ميتوانيم عذر آنها را در شدت احساسات و حرارت نيروى حماسى آنها بدانيم كه بر نيروى خردشان غلبه كرده بود و به سختى طرفدار جنگ بودند و مصالح عمومى را در استقرار صلح درك نمىكردند .
ممكن هم هست چنين باشد ولى ما نميخواهيم عذر آنها را بپذيريم بلكه مقصودمان بررسى و بيان شبهه است و ميخواهيم آن را از زبان دوست و دشمن درگاههاى مختلف مورد مطالعه قرار دهيم و ثابت كنيم كه ايراد چنين شبههاى زائيدهء ناآگاهى و عدم احاطه بمسائل اساسى است .
حياة الإمام الحسن بن على ( ع ) ( زندگانى حسن بن على ع ) ( فارسي ) — صفحة 307
مساهمون: فخر الدين حجازى
ص٣٠٧