داشتند و حسن ( ع ) كه ميراث بر حقايق اسلام بود از كانون روشنى الهام ميگرفت كه نفوذ و قدرت را بدون اجراى عدالت و خير به هيچ مىانگاشت .
( 1 ) به همين جهت براى حسن ( ع ) فرود از مقام خلافت بسيار آسان بود زيرا با شرايط موجود نمىتوانست به ايجاد خير و عدالت بپردازد و در سايهء همراهى گروهى كه در گودال شهوات سرنگون شده بودند و خود را به پول معاويه ميفروختند امكان اجراى دادگرى براى امام نبود بلكه بر او واجب بود كه از خلافت دست بردارد و ميدان را براى بنى اميه خالى بگذارد ، واقعيت انحرافى خود را نشان دهند و بدين ترتيب نقشهء سياسى راستين امام اجرا شود و حق و باطل بدرستى و روشنى نمايان گردد .
پس آنها كه اجراى صلح را بر امام خرده ميگيرند هرگز احساس بيشترى از شخص امام نسبت بدردهائى كه او را فرا گرفته بود نداشتند .
بنابراين قربانى شدن و فداكارى مهم امام اين بود كه دردهاى فراوانى را در زمينهء بركنارى از مقام خلافت تحمل نمايد و اعتراضهاى فراوانى را در راه وصول به هدفهاى مقدس و متعاليش بجان خريدارى كنند ، پس فداكارى حسن ( ع ) از شهادت حسين ( ع ) اگر زيادتر نباشد كمتر نيست .
پس اگر از جنبهء مادى و يا معنوى به بررسى اين مسأله بپردازيم در هر حال به اين نتيجه ميرسيم كه صلح حسن ( ع ) از اساسىترين مبانى قيام آزادىبخش حسين ( ع ) است و در نزد گروه اماميه هر دو فداكارى يكى است اگر چه مظاهر آنها مختلف و يا به ظاهر مخالف باشد و به حق بايد گفت كه روز عاشورا دستآورد و نتيجهء روز مدائن است .
حياة الإمام الحسن بن على ( ع ) ( زندگانى حسن بن على ع ) ( فارسي ) — صفحة 310
مساهمون: فخر الدين حجازى
ص٣١٠