مطيع بدون ارادهء او بودند و اكثر اين رؤساى خيانت پيشه هم در نهانى با معاويه پيوند و پيوستى خائنانه داشتند ، همانند قيس بن اشعث ، عمرو بن حجاج ، حجار بن ابجر و ديگر كسانى مثل آنها از خوارج و منافقان كه در بزرگترين تبهكارى و فاجعهء تاريخ كه قتل حسين ( ع ) پيشواى جوانان بهشت است شركت كردند .
اينها گروههائى بودند كه نه تنها سپاه عراق را شكل ميدادند بلكه همهء عراقيها چه آنها كه بسيج شدند و چه آنها كه بر جاى ماندند داراى همين خصوصيات و مشخصاتى بودند كه شيخ مفيد به آنها اشاره كرده است و اينها به حدى تبهكار و منحرف بودند كه نه تنها در جنگ بلكه در صلح هم از شرشان كسى نميتوانست در امان بماند .
( 1 )
4 - اشتباهات تاريخى :
برخى مورخان در اين زمينه مرتكب اشتباهاتى شدهاند كه توجه به آنها لازم است ، به اين شرح :
( 2 )
1 - الحاكم
حاكم نيشابورى مىنويسد كه حسن فرماندهى مقدمهء سپاه را كه تعدادشان ده هزار نفر بود به پسر عمويش عبد اللّه بن جعفر سپرد « 1 » اين خبر را تنها حاكم نقل كرده و همهء مورخان بر خلاف اين گفتهاند عقيده دارند كه فرماندهى مقدمهء سپاه به عبيد اللّه بن عباس واگذار شد تا به همكارى قيس بن سعد و سعيد بن قيس متعهد آن شود ، تعداد سپاه او هم دوازده هزار نفر بوده كه الحاكم آن را ده هزار نفر نوشته است .
( 3 )
2 - يعقوبى
مورخ نامور ، يعقوبى در تاريخش مىنويسد : امام حسن ( ع )
هامش
( 1 ) - مستدرك الحاكم 3 / 174