هجده روز پس از شهادت پدرش آمادهء جنگ معاويه شد « 1 » . اين سخن اشتباه است ، زيرا امام بعد از نامهنويسىهائى كه در فصل گذشته بيان شد آمادهء نبرد با دشمن گرديد و ظاهرا مدت اين مكاتبهها دو ماه طول كشيده است و پس از آنكه همهء اقدامات امام در دعوت معاويه بتسليم و قبول خلافت آن حضرت بىنتيجه ماند و معاويه با سپاهيانش بجانب عراق حركت كرد ، امام آمادهء جنگ شد نه قبل از آن و همهء مورخان با اين سخن همآهنگند مگر اينكه نوشتهء يعقوبى را چنين تصحيح كنيم كه اين مدت هجده روز سرآغاز مكاتبات فيما بين بوده است .
( 1 )
3 - ابن كثير
ابن كثير مىنويسد كه امام حسن قصد نداشت با كسى جنگ كند و گروه عظيمى از مسلمانان كه مانند آن ديده و شنيده نشده بود رأى خود را بر امام تحميل كردند و حسن بن على ( ع ) ، ناگزير قيس بن سعد بن عباده را به همراهى دوازده هزار نفر در مقدمهء سپاه بجنگ معاويه فرستاد « 2 » .
اين سخن درست نيست زيرا اگر امام آهنگ جنگ نداشت ، چنان نامههائى به معاويه نمىنوشت و او را تهديد نميكرد و به اعلان جنگ در صورتى كه تسليم فرمان او نشود وعده نمىداد و اگر نميخواست جنگ كند بمنبر نمىرفت و مردم را بجهاد برنمىانگيخت و به آمادگى جنگ دعوت نمىكرد چنان كه بتفصيل در اين باره سخن گفتيم .
و اينكه نوشته است گروهى انبوه كه مانند آن را كسى نشنيده امام را بجنگ وادار كردند نيز گفتهاى نادرست است و دليلش سرباز زدن آنها از قبول جنگ و نافرمانى از امام و خاموشى آنها در برابر سخنان آن حضرت است كه قبلا به آن اشاره كرديم .
هامش
( 1 ) - تاريخ يعقوبى 2 / 191
( 2 ) - البداية و النهايه 8 / 14