آنجا خيزد ، و اندر كوهها دار خاشاك [ 1 ] و چيزهاى بسيار باشد . و اينجا مسكن [ 2 ] بزرگانست ، و ازينجا افسونها آموزند ( 394 ) و هر علمى از دانايان ايشان .
و شهر اوجين [ 3 ] كه مهاكاليان [ 4 ] باشند و زيج اركند [ 5 ] بر طول او نهادهاند ، و اندرو خزينهء كتب و حكمت بسيار است . ملتها : [ 6 ] و چنين گويد ( ابو ) عبد اللّه جيهانى : [ 7 ] كه هندوان را نود و نه فرقه است اندر ملت ، و آن همه بر چهل و دو نوع جمع شود ، و مدار آن همه بر چهار رويست . [ 8 ] و من اين چهار اساس را بشرح باز گويم بتوفيق اللّه :
نخستين آنند كه آفريدگار را جل جلاله اثبات كنند و پيغمبران را بامر و نهى ، و ثواب و عقاب را مقراند ، كه هر كس بر اندازهء كردار ثواب و عقاب يابد .
( دو ديگر آنند كه ) پيغمبران را منكرند ، و ايشان را كه اين گويند شمنيان خوانند .
و سه ديگر بارى را عز و جل اثبات كنند ، و ( به ) بهشت و دوزخ مقرند و گويند چون اندر آنجا شوند ، ابد بمانند كه عطا و عقوبت جل جلاله را انقطاع نباشد .
چهارم گروه گويند : ثواب و عقاب تناسخ است اندر سعادت و شقاوت ، و بهشت و دوزخ به اندازه كردار و گناه باشد و ابد نباشد . و چون بر اندازهء فعل ، پاداش بيابد ، از
هامش
[ ( 1 - ) ] مينارسكى : درخت جاشاك .
[ ( 2 - ) ] اصل : مشكن ؟
[ ( 3 - ) ] هر دو : اجينى ؟ كه صحيح آن بموجب كتاب الهند 266 شهر مشهور هند اوجين است كه در قانون مسعودى اوزين در اقليم ضبط شده و گويد كه : عليه حسابات الهند .
[ ( 4 - ) ] شرح اين كلمه در مباحث بعدى مىآيد .
[ ( 5 - ) ] مراد زيچ كنده كاديكه ( كند كاتك ) تأليف بر همه گوپته فلك شناس هنديست كه البيرونى معلومات خود را دربارهء علم الفلك هند از آن گرفته است ( رك كتاب الهند 266 ببعد ) .
[ ( 6 - ) ] ب : ندارد .
[ ( 7 - ) ] هر دو : جهانى ؟
[ ( 8 - ) ] در هر دو نسخه اين كلمه مغشوش است و نقاط ندارد . مينارسكى آن را بهNOITADNUOF - CISABترجمه كرده است . هر دو : دوسب ؟