جنگهاى جدى ارتش ايران را تضعيف ساخت و اين ضعف در زمان شاه سلطان حسين به سقوط صفويه انجاميد .
در زمان شاه صفى رونق اقتصادى عصر شاه عباس اول همچنان ادامه داشت . برخى اقدامات اصلاحى همچون منع مأموران دولت از تجارت ابريشم و « 1 » همانگونه كه محمد محسن نوشته است تخفيف كلى در اخراجات رعيتى از شاه صفى ثبت شده است . از سوى ديگر وى به توصيهء ساروتقى اعتماد الدوله ، ولايت مهم فارس را به مجموعهء ولايات خاصه شاهى « 2 » اضافه كرد تا بر عوايد دستگاه سلطنت بيفزايد « 3 » . برخى از مورخين اين سياست را كه در زمان شاه بعدى هم ادامه يافت از علل ضعف و انحطاط حكومت صفويان دانستهاند « 4 » .
ص 111 ، س 5 : قريهء مايان از جمله دهات اطراف جادهء دامغان به سمت مهماندوست است « 5 » . به گفتهء اعتماد السلطنه اين قريه جزو بلوك دور شهر دامغان محسوب مىشود « 6 » .
ص 112 ، س 8 : نويسندهء وقايع السنين و الاعوام كه خود در زمان شاه عباس دوم مىزيسته است ، بدون آنكه وارد جزئيات شود مىنويسد : « نصف شبى از شبها شاه عباس ثانى او ( تربيت خان ايلچى پادشاه هند ) را طلبيد و خفيف كرد » « 7 » .
ص 112 ، در تكميل قسمت شاه عباس دوم : به منظور تكميل اين بخش از زبدة التواريخ مختصرى افزوده مىشود . عباس دوم در نه سالگى به سلطنت رسيد « 8 » بنابراين قدرت واقعى در دست اعتماد الدولهء پدرش ، ساروتقى بود ، اما سه سال بعد هنگامى كه ساروتقى بر اثر توطئهء قورچى باشى به قتل رسيد ، شاه دوازده ساله با دستور اعدام سريع قاتلين نشانهء اقتدار را از خود بروز داد « 9 » . خليفه سلطان اعتماد الدوله اسبق در حالى دوباره به وزارت رسيد « 10 » كه اقتصاد همچنان رونق داشت ؛ اهميت تجار اروپايى افزايش يافت و بازرگانان فرانسوى با امتيازاتى كه
هامش
( 1 ) - ابو الحسن قزوينى ، فوايد الصفويه ، ص 48 .
( 2 ) - براى آگاهى از « خاصه » و « ممالك » ر . ك مينورسكى ، سازمان ادارى حكومت صفوى ، ص 39 .
( 3 ) - سيورى ، راجر : ايران عصر صفوى ، ترجمهء احمد صبا ، كتاب تهران . تهران 1363 خورشيدى ، ص 205 .
( 4 ) - لكهارت ، انقراض سلسلهء صفويه ، ص 29 .
( 5 ) - ذبيحى ، مسيح : استرآباد نامه ، امير كبير 1356 خورشيدى ، چاپ دوم . بخشى از استرآباد نامه كتاب نخبهء سيفيه نوشتهء صولت نظام است كه در اوايل دوران قاجار ( 1 - 1320 ه ق ) نوشته شده است و در صفحهء 77 دربارهء قريهء مايان از توابع سمنان سخن گفته است .
( 6 ) - اعتماد السلطنه ، مطلع الشمس ، ج 3 ، ص 299 .
( 7 ) - عبد الحسين حسينى خاتون آبادى ، وقايع السنين و الاعوام ، تصحيح محمد باقر بهبودى ، كتابفروشى اسلاميه تهران 1352 خورشيدى ، ص 524 .
( 8 ) - ناشناس : تاريخ انبياء و اوصياء و ملوك ايران ، نسخهء خطى ، كتابخانهء آستان قدس رضوى ، ش 4178 ، ص 74 .
( 9 ) - همان مأخذ ، همان صفحه .
( 10 ) - رضا قلى خان هدايت ، روضة الصفا ، ج 8 ، ص 465 .