بعد لشكريان عثمانى پس از تصرف كردستان تا همدان پيش آمدند و مردم اين شهر را قتل عام كردند . با اين وصف تلاش آنها براى تصرف بغداد به جايى نرسيد و مقاومت قزلباشان مدافع شهر مانع از سقوط بغداد شد « 1 » . مشكلات سلطان مراد در كريمه و ترانسيلوانيا باعث شد كه تا سال 1048 ه ق نتواند حملات خود را عليه ايران از سر بگيرد « 2 » . اين فراغت از جنگ نه ساله فرصتى مناسب براى شاه جوان صفوى بود تا پايههاى حكومت خود را در داخل محكم سازد .
او در اين راه بيرحمانه عمل كرد و در سال 1041 ق / 1632 م بسيارى از شاهزادگان و بزرگان را به قتل رساند « 3 » . از جمله مغضوبين امامقلى خان فرماندهء فاتح جزيرهء هرمز در زمان شاه عباس اول بود :
« . . . در آن شب حكم شد كه عليقلى بيگ ديوان بيگى به قتل امامقلى خان ساعى بوده حسين خان ناظر ، صفى قلى خان و ابو الفتح بيگ و عليقلى بيگ ولدان او را كه به اتفاق والد در سدهء سنيه بودند مقتول سازند . ايشان به فرموده عمل نموده در همان ساعت سر مقتولان را به سم ستوران آن مظهر اقبال انداختند » « 4 »
در سال 1044 ه . ق شاه صفى فرمان قتل طالب خان اعتماد الدوله خود را هم صادر كرد و به جاى او ميرزا تقى معروف به ساروتقى « 5 » را منصوب كرد . به اين ترتيب شاه پايههاى قدرت فردى خود را در داخل محكم ساخت ، اما اندكى بعد كه سلطان مراد چهارم از جانب اروپا فراغتى يافت ، مجددا بغداد را محاصره كرد « 6 » . سپاه دوازده هزار نفرى شاه صفى حريف لشكر عظيم عثمانى نشد و پيمان صلح ذهاب در سال 1049 ق / 1640 م « 7 » صلحى طولانى را براى دو خصم ديرينه به ارمغان آورد « 8 » . بغداد به عثمانى تعلق گرفت و حدود صد سال دورى از
هامش
( 1 ) - هوشنگ مهدوى ، عبد الرضا : تاريخ روابط خارجى ايران ، امير كبير ، تهران 1349 خورشيدى ، ص 65 .
( 2 ) - استانفورد ، تاريخ امپراتورى عثمانى ، ج اول ، ص 345 .
( 3 ) - سفرنامهء آرام الئاريوس ، ص 734 - 723 . كمال بن جلال منجم ، لب التاريخ ، نسخهء خطى ، كتابخانه آستان قدس رضوى ، ص 357 . ابو المفاخر بن فضل الله حسينى سوانح نگار تفرشى : تاريخ شاه صفى ، نسخهء خطى ، كتابخانهء آيت الله مرعشى نجفى ، شمارهء 2339 ، برگ 29 .
( 4 ) - محمد معصوم بن خواجگى اصفهانى : خلاصة السير ، زير نظر ايرج افشار ، علمى تهران 1368 خورشيدى ، ص 147 و نيز ر . ك ابو المفاخر حسينى ، تاريخ شاه صفى ، نسخهء خطى ، برگ 46 - 45 .
( 5 ) - براى شناخت ساروتقى ر . ك نصر الله فلسفى : « سرگذشت ساروتقى » اطلاعات ماهانه ، ج 3 ، ش 2 ، ص 6 - 3 و 59 - 53 .
( 6 ) - رضا قلى خان هدايت ، روضة الصفا ، ج 8 ، ص 462 .
( 7 ) - همان مأخذ ، همان صفحه .
( 8 ) - متن صلحنامهء ايران و عثمانى در زمان شاه صفى به فارسى و تركى در نسخهء خطى محافل المؤمنين كه در كتابخانهء آستان قدس نگهدارى مىشود ، درج شده است ، ص 47 - 45 . نويسندهء تاريخ شاه صفى موضوع صلح با عثمانى را بطور كلى و مبهم مطرح كرده است . ابو المفاخر حسينى ، تاريخ شاه صفى ، نسخهء خطى ، برگ 87 .