مهمترين موفقيت شاه عباس دوم را بايستى پس گرفتن قندهار از تيموريان هند دانست . در سال 1058 ق / 1648 م قزلباشها به فرماندهى خود شاه اين شهر را تسخير كردند . سه بار اقدام اورنگ زيب شاه هندوستان براى تصرف قندهار در سالهاى بعد به جايى نرسيد « 1 » . منابع تاريخى آن زمان و مورخين بعدى عموما از شاه عباس دوم و دوران او به نيكى ياد كردهاند « 2 » .
ص 114 ، در تكميل قسمت شاه سليمان : صفى ميرزا فرزند عباس دوم در سال 1078 ق / 1667 م بر تخت سلطنت نشست . وى ابتدا با نام اصلى خود چند ماه سلطنت كرد ، ولى با نظر منجّمان كه برخى حوادث طبيعى را به نحس بودن روز جلوس و نام صفى نسبت داده بودند ، يك بار ديگر با نام سليمان جلوس كرد . شرح مبسوط اين قضايا را شاردن در كتاب تاجگذارى سليمان آورده است « 3 » . در دوران اين شاه صفوى اگر چه گرفتاريهاى همسايگان آنها را از تعرض جدى به ايران بازداشته بود « 4 » ، اما نشانههاى ضعف و انحطاط حكومت آشكار گشت .
حملهء تركمنها در شمال شرق « 5 » ( 1087 ق / 1676 م ) دفع و شورش كردهاى سنى در غرب « 6 » ( 1088 ق / 1677 م ) سركوب شد . شاه سليمان كه در بيست سالگى به سلطنت رسيد تا آن زمان در حرمسرا محصور بود ، بنابراين متأثر از زنان و خواجگان رفتار مىكرد « 7 » . اما او اين شانس را داشت كه اعتماد الدولهاى لايق به نام شيخ على خان زنگنه داشت . شيخ على خان تا مدتها ( 1101 ق / 1690 م - 1079 ق / 1668 م ) كشور را به خوبى اداره كرد « 8 » . پس از مرگ او ميرزا محمد طاهر وحيد قزوينى شاعر و صاحب تاريخ عباسنامه ، اعتماد الدوله شد « 9 » .
هامش
( 1 ) - راجر سيورى ، ايران عصر صفوى ، ص 208 .
( 2 ) - شوستر والس ، سيبيلا : ايران صفوى از ديدگاه سفرنامههاى اروپائيان ، ترجمهء غلامرضا ورهرام ، امير كبير ، تهران 1364 خورشيدى ، ص 22 .
محمد طاهر وحيد ، عباسنامه ، ص 190 . هدايت ، رضاقلى خان : مجمع الفصحا ، به كوشش مظاهر مصفا ، امير كبير تهران 1336 خورشيدى ، ج اول ، ص 78 . لكهارت ، انقراض سلسلهء صفوى ، ص 33 . سايكس ، پرسى : تاريخ ايران ، ترجمهء محمد تقى فخر داعى گيلانى ، رنگين تهران 1330 خورشيدى ، ص 305 . راجر سيورى ، ايران عصر صفوى ، ص 206 . نصر آبادى ، ميرزا محمد طاهر : تذكرهء نصر آبادى ، تصحيح وحيد دستگردى ، آريان تهران 1352 خورشيدى ، ص 10 .
( 3 ) - سفرنامهء شاردن ، ج 9 ، ص 193 - 188 .
( 4 ) - لكهارت ، انقراض سلسلهء صفويه ، ص 35 .
( 5 ) - رضا قلى خان هدايت ، روضة الصفا ، ج 8 ، ص 485 .
( 6 ) - ميرزا شكر الله سنندجى ، تحفهء ناصرى در تاريخ و جغرافياى كردستان ، ص 127 .
( 7 ) - پرسى سايكس ، تاريخ ايران ، ص 306 .
( 8 ) - براى آگاهى از احوال شيخ على خان زنگنه ر . ك سفرنامه كمپفر ، ص 68 و 83 و روضة الصفا ، ج 8 ، ص 490 .
( 9 ) - براى آگاهى از احوال محمد طاهر وحيد ر . ك لطفعلى بيگ آذر بيگدلى ، آتشكدهء آذر ، ص 234 ؛ نويسندهء محافل المؤمنين محمد طاهر وحيد را در ترجيح سلطان حسين بر سام ميرزا برادرش به هنگام تعيين جانشين براى شاه سليمان مؤثر مىداند ، محافل المؤمنين ، نسخهء خطى ، كتابخانهء آستان قدس رضوى ، ص 50 .